काहीच जमत नसले की जुने आठवावे. त्यातही जुन्या आठवणी हव्या असतील तर आपण स्वत: पाहीलेले सिनेमे आठवावेत. मन तरल होत. (ट्युलिपचा सल्ला!) डोळ्यांसमोर सर्व चांगल्या चांगल्या गोष्टी येतात. रोजचे प्रॉब्लेम्स, तेच ते फ़र्निचर, सिंकमध्ये पडलेली चहाची भांडी, सगळं काही अलगद नाहीसं होत. नाही खरं वाटत? पहाच मग तर!
वयाच्या नवव्या वर्षी पाहीलेला "मेरे मेहबूब". तो लक्षात राहतो तो त्यातील हार्मोनियम,तरल पडदे, काळे बुरखे, जुने rich कलाकुसरीचे फ़र्निचरचे नमुने यामुळे. हो रडतोय की गातोय असा प्रश्न पाडणारा राजेंद्रकुमारही आठवतो. पण त्याहीपेक्षा appeal झालं होतं ते प्रशस्तं घर. घर कसं असावं तर त्यात दोन नायिकांना मोकळेपणाने dance करता आला पाहिजे हे civil engineering च्या planning मध्ये कुठेही नं बसणारे principle पटले होते. "मेरे मेहबूब मे क्या नही" ही फ़ॅंटसी तेव्हाही मनाला सुखावून गेली आणि आत्ताही ! फ़क्तं एक बायको मोठ्या मुश्किलीने मिळते तेथे दोन dance करणार्या तिलोत्तमा कुठून गळ्यात पडणार आहेत, तेही लग्नाआधी, हा विचार तेव्हा कधीच रसभंग करून गेला नाही. तसंच कॉलेज म्हणजे फ़क्तं सुंदर मुलीला धडक मारण्यासाठी, पुस्तके ही खाली पडण्यासाठी, व प्रत्येक बुरख्यातली स्त्री ही साधनाऎतकीच सुंदर असणार ही ठाम पटलेली खात्री बरीच वर्षे (कॉलेजमध्ये स्वत: जाईपर्यंत) मनातून निघाली नव्हती.
हे सर्वं पडद्यावर बघण्यासाठी दीड तास पायी चालत जाणे व सिनेमानंतर तीच पदयात्रा करणे , तेही अकोटच्या forest officer च्या डाकबंगल्यापर्यंत, सोबतच्या दीड डझन नातेवाईकांबरोबर, ह्याचं काहीच विषेश वाटत नव्हतं. तेव्हा सिनेमाची मोहीम सर करणे ही एडमंड हिलरीच्या एव्हरेस्ट मोहीमेईतकीच महत्वाची असायची. थिएटर काबिज करणे, तिकीट मिळविणे, खुर्चीत जागा पकडणे, हे सर्वं एव्हरेस्ट मोहीमेईतकेच thrilling होते. (आता एव्हरेस्ट किती वेळा सर केले ते विचारू नका.)
तसच खरा दोस्त हा नेहमी लंगडा किंवा आंधळा असायला हवा ही समजूत "दोस्ती" सिनेमाने करून दिली होती. त्याला निदान mouth organ तरी वाजवता यायला पाहीजे हेही मनावर घट्टं बसलं होतं. त्यामुळे तेव्हाचे सर्वं मित्रं अचानक साधे वाटायला लागले होते. तिसर्या ईयत्तेतले ते सर्वं मित्रं आज हयात असूनही दुरावलेले आहेत पण खर्या मित्राची ती definition बरेच दिवस मनात पक्की होती.
तसंच त्यावेळेस हॉस्पिटल मधल्या नर्सेस साठी गाणी गाण्याचा compulsory सब्जेक्ट असावा हेही मनात खोलवर रुतले होते. "दोस्ती"तलच गाणं - "गुडिया हमसे रुठी रहोगी, कबतक ना हसोगी, देखो जी किरन की लहर आयी, आई रे आई रे हसी आई" हे त्या सबजेक्टमुळेच टाकलेय असे वाटायचे. शिवाय नंतरच्या "दिल एक मंदिर" मध्ये मीनाकुमारी ह्रुदय पिळवटून टाकणारी गाणी हॉस्पिटल मध्ये गाते, तेही नर्स नसून, त्यामुळे हे तर पक्कंच होतं की पेशंट मरण्याआधी नातेवाईकाने एक तरी गाणे गायलेच पाहीजे. माझा नाही हा तर, "हम तेरे प्यार मे सारा आलम खो बैठे है, खो बैठे है. तुम कहते हो के ऎसे प्यारको भूल जाओ" या गाण्याचा दोष आहे.
त्याप्रमाणेच, प्रेम हे लग्नाआधीच होतं आणि जर गाणं गायलं तरच ते establish होतं हे त्यावेळेसच्या ’जिंदगी, जहा आरा,’ सिनेमांमुळेच कळले होते. लग्नानंतर प्रेम नाहीसं होतं हा साक्षात्कार मला तिसरी चवथीतच झाला होता, तेही कोणत्याही बोधीव्रुक्षाखाली नं बसता, हे आठवून मला अजूनही भरून येतं. पण ह्या १००८ हेमंतस्वामीची दखल घेतंय कोण?
जहा आरा हा eastmanclour मधला माझा दुसरा सिनेमा. प्रेम हे प्रेमभंग होण्यासाठीच असतं हे universal truth तेव्हा आम्हा सर्वं सिनेबालवीरांना उमगले होते. त्यामुळे एखादी सुंदर मुलगी दिसली आम्ही नकळत विचार करायचो की हिच्यामुळे आपला प्रेमभंग झाला तर हरकत नाही. प्रेम हे कधीच successful होण्यासाठी नसतं हेही तेव्हा सदासर्वदा जाणवत होतं. त्याला कारणही तसलच होतं. आमचे काका, मामा, आत्या ह्यांची senior मित्र-मैत्रीण मंडळी कितीतरी वेळा ह्यात होरपळून निघालेली पाहिली होती.
आता थोडं वर सरकतो १९६५ सालापुढे. तेव्हा असं वाटणं confirm झालं होतं की असं होऊ शकतं कारण सिनेमात ते दाखवलय. पुढे हे स्वत:च ठरवून मोकळा झालो की आपल्याही आयुष्यात हे होऊ शकतं. मग तर सिनेमा पाहण्याची scheme ह्यावरच ठरवली जायची. ’जीने की राह’ मधला जितेंद्र, ’पहचान’ मधला गरीब बिचारा मनोजकुमार, ’एक तारा बोले’ तुणतुणं वाजवणाराही मनोजकुमारच, समोरच्या ’पडोसन’, सायरा बानू जर गवार ’भोला’ सुनिल दत्तला बायको म्हणून मिळते तर मग आपण काय वाईट आहोत हे सुंदर सत्य आम्हा सर्वं मुलांना एकाच वेळेस कळलं होतं. confidence, confidence म्हणतात तो आम्हाला सुनिल दत्त ने दिला होता हे आम्ही कसं बंर विसरू? हे training फ़क्तं अडीच तासात आम्हाला मिळत होतं
दुसरा महत्वाचा factor म्हणजे त्यावेळेसची mood-elevator रुपी superb गाणी! प्रेमभंग झाल्यावर clarionet असेल आणि शम्मीकपूर सारखे "है दुनिया उसीकी, जमाना उसीका, मोहोब्बतमे जो हो गया हो किसीका" हे pub मध्ये गाता येत नसेल तर तो प्रेमभंगच नाही हे ही समजले होते. जर चुकून यदाकदाचित प्रेम जमलंच, तर बोटीत बसून एक तरी solo किंवा duet गाता आलेच पाहीजे, तेही रात्री बेरात्री अथवा ऊटीच्या तलावात ही theory कायम होतीच. "ओ मेहबूबा" हे संगम मधलं गाणं किंवा an evening in paris मधलं "रातके हमसफ़र थकके घर को चले, झूमती आ रही है सुबह प्यारकी" हे गाणं याचं १२०% प्रूफ़ आहे. हां आता ऊटीचं सोडा, आमच्या तीर्थरूपांची ताकद तेव्हा आम्हाला वर्षातून एकदाच नागपुर ते खामगाव रेल्वेच्या थर्ड क्लासने पाठविण्याची होती हे आपण सोयिस्कररित्या विसरून जाऊ. मग पॅरिसला जाणे, व्हिसा घेणे, त्याआधी पासपोर्ट मिळविणे, हे तेव्हाही जमले नाही आताही जमले नाही ही बिकट वस्तुस्थिती स्वत:वर हसायला लावते. theory perfect पण practicals impossible to attend हा syndrome आजही आहेच!
तेव्हा हेवा वाटायचा तो ज्यांना गाणं गाता यायचं त्यांचा. कारण सोपं आहे. "मिलन" पासून ते"आराधना" पर्यंतं, सुंदर मुली त्यालाच मिळणार ज्याला गाता येतं हे accepted होतं. पाचवीत असताना कमी marks मिळविणारा ’महेश केंकरे’ जेव्हा, "अरे बाबा सोर नही शोर" असं ठणकावून सांगत गाण गायचा तेव्हा तमाम लोकल माधुरी दिक्षित ते old मधुबाला त्याच्याकडे मधाळ नजरेने बघायच्या हे चोरट्या नजरेने आम्ही टिपत होतोच.
सौंदर्याच्या कल्पना सुध्धा तेव्हा वेगळ्या नव्हत्याच! थुलथुलीत मीनाकुमारी, थोराड नंदा आम्हाला slimच वाटायच्यात. गाईड बघितल्यानंतर तर वहीदा रेहमान ही जगातली सर्वात सुंदर स्त्री ह्यावर आम्हा सर्व मित्रांच एक्मत व्हायचच. एरवी आम्हा सर्वांचा democracy वर ठाम विश्वास! देव आनंद हा त्याच्या केसांच्या कोंबड्यामुळे हवाहवासा वाटायचा. जीने की राह मधली तनुजा तिच्याभोवती तेव्हा वलय नसल्यामुळे तेवढी सुंदर वाटायची नाही.
उपवर मुलगी ही निदान नंदाईतकी तरी जाडी असली पाहीजे त्याख्रीज तिचे वडील तिच्यासाठी मुलगे बघायला सुरुवातच करणार नाही ही आमची गोड समजूत होती. बायको कशी असावी? तर ती साधनासारखी कपाळावर झुलफ़े ठेवणारी, नाहीतर शर्लिलासारखी sleeveless घालणारी अथवा सायराबानू सारखी ’अल्लड’ तरी असावी ही आमची किमान अपेक्षा होती.
धरमपेठ कॉलेजमध्ये नाटकात कामाबद्दल बक्षिस घेताना (मी तेव्हा सातवीत होतो), एका कॉलेजकन्यकेने स्लीवलेस घलून ते accept केले व ते देणार्या प्रोफ़ेसरांबरोबर shake hand केला तेव्हा तमाम मंडळीनी ती फ़ारच ’जादा’ आहे असा शेरा मारला तेव्हा स्लीवलेसबद्दलचे माझे मत डागाळले.शेकहॅंड हा फ़क्तं उच्छ्रुंकल मुलीच करतात असे वाटले. त्यानंतर मनोमन मी प्रतिद्न्या केली की यापुढे मी कोणत्याही परक्या मुलीशी शेकहॅंड करणार नाही. हो, माझ्यामुळे कुणा मुलीची बदनामी व्हायला नको!.
पण माझ्या आयुष्यातला पहीला शेकहॅंड ज्या परक्या मुलीशी झाला ती air marshal लतीफ़ ह्य़ांची धर्मपत्नी Mrs. Bilkees Lateef . award winning ceremonyत पहीला आल्याबद्दलचे prize घेताना जो शेकहॅंड केला तोही त्या sleeveless मधल्या हाताबरोबर, तेव्हा माझी शेकहॅंड व स्लीवलेस बद्दलची सर्वं वाईट मते आपोआप गळून पडली होती.
तर ही मीनाकुमारीच्या कापलेल्या व नं दिसणार्या करंगळीपसूनच्या बिलकीस लतीफ़ ह्यांच्या sleeveless पर्यंतची साठा उत्तराची कहणी पाचा उत्तरी सुफ़ळ संपूर्णं!
Monday, February 11, 2008
Sunday, December 30, 2007
एक अ"भूत"पूर्व मुलाखत - भाग २
मी घेत असलेल्या भुताच्या मुलाखतीचा भाग दुसरा!
भूत : वेताळ, समंध, हडळ हे काही वाईट शब्द नाहीत. तुम्ही माणसं हे शब्द शिव्या म्हणून वापरता त्याबद्दल आम्हाला objection आहे. अहो, वेताळ ही तर आमच्याकडॆ तबलजीसारखी पदवी आहे. वेताळ म्हणजे originally वेत-ताल. वेताच्या दोरीने ताल पकडून जो वाजवितो तो! वेत-ताल चा अपभ्रंश नंतर वेताल- वेताळ असा झाला. तसंच, आग्या-वेताळ हा पळत-पळत जावून message देणारा वेताळ हा भाग्या-वेताळचा अपभ्रंश. आता आम्हा भुतांना 'भ' म्हणता येत नाही(तुम्हाला भ ऎकू येतो हा पुन्हा software चा प्रताप) त्यामुळे तो झाला आग्या-वेताळ. हां आता भुते पळतात का आणि message का देतात व तो वेताळानेच का द्यावा हे मात्र विचारू नका. सगळच काही सांगायला मी बांधील नाहीय.
मी: मग चुडेल, हडळ याबद्दल काय?
भूत : सांगतो ना! चुडेल वाईट हाही तुमचा गैरसमज. आम्हा भुतिणींच्या हातात जी बांगड्या उर्फ़ 'चूडा' भरेल ती 'चुडेल'. तसंच हडळ ही तर सर्वात सुंदर भुतिणीची पदवी आहे. आमच्यात हाडे जितकी बारीक तितकी ती सुंदर. हाडे बारीक होण्यासाठी भुतिणींना खूप खूप दळावं लागतं हाडांनी. तेव्हा जी भूतीण सर्वात जास्तं दळेल हाडांना झाडाभोवती हाडे घासून, ती 'हाड-दळ', पुढे हाड्दळ चे हाडळ व नंतर हडळ. आलं लक्षात?
मी : समंध शब्दाचंही असंच काही आहे?
भूत : हो तर! समंध ही पदवी आम्हा भुतांमध्ये काही श्रीमंत भुतांना देतात. खूप संपत्ती जमल्यामुळे आमच्यातल्या काही भुतांच्या खोबण्या उर्फ़ डोळे अधु होतात. अर्थातच ते 'somewhat' अंध होतात. त्याचेच भ्रष्ट रूप - समव्हॉट-अंध म्हणजेच सम-अंध आणि पुढे समंध. पटतय नं?
मी : हो तर! आता पुढचे plans काय?
भूत : रामसे बंधूंवर उलट प्रहार म्हणून आम्ही "भूतसे" productions" काढली आहे. त्यातली नुसती काही titles पहा : 'तीन मजले जमीनीच्या वर", "गर्दीचा रस्ता", "नरभक्षक माणूस", हे खास माणसांवरती विडंबन!
आमच्या मनोरंजनासाठी - 'मी हडळ याच जन्मीची', 'हडळसुंदरी', 'मै मुंजा तू गंजा' आणि 'मुंजाभारत'
मी : लहान मुलांसाठी काही आहे का?
भूत : वा. हे काय विचारणं झाल? पळपुटा माणूस ही मांजर व त्याला त्रसून सोडणारा 'भूतपिल्लू' हा ऊंदीर ही series already फ़ार popular आही छोट्या भुतांमध्ये.
मी: तुमच्या सिनेमांमध्ये गाणी नाहीत का?
भूत : गाण्यांशिवाय कसं चालेल. हा एक नमुना पहा बालभूतगीताचा :
धरू धरू धरू धरू पिंपळाची पारंबी
पारंबीला पकडून लोंबू या
भुताच्या गावाला जावू या
जावू या भुतांच्या गावाला जवू या!
चुडेल आमुची सुंदर
डोळे फ़िरविते गरगर
डोळ्यांच्या खोबण्या वाढवू या
भुताच्या गावाला जावू या
मुंजा मोठा तालेवार
नखांच्या नाण्यांची दे भरमार
दातावर दात घासून विचकू या
भुताच्या गावाला जावू या
मी : काही खास संदेश माणसांसाठी आहे अजून?
भूत : नारायण धारप यांना आम्ही "भूत साहित्य अकादमीचा" खास पुरस्कार(मरणोत्तर) दिला आहे. माझी मुलाखत घेतल्याबद्दल तुम्हालाही 'भूतमित्र' हा किताब देण्याबद्दल मी शिफ़ारस करणार आहे. बोला केव्हा मरायला तयार आहात? कारण आमचे सर्व पुरस्कार मरणोत्तर आहेत हे वेगळे सांगायला नकोच.
मी : केव्हाच सूबाल्या ठोकला आहे व हा अनुभव तुम्हाला ब्लॉगवर सांगायला कसाबसा जीव मुठीत धरून जगतोय.
भूत : वेताळ, समंध, हडळ हे काही वाईट शब्द नाहीत. तुम्ही माणसं हे शब्द शिव्या म्हणून वापरता त्याबद्दल आम्हाला objection आहे. अहो, वेताळ ही तर आमच्याकडॆ तबलजीसारखी पदवी आहे. वेताळ म्हणजे originally वेत-ताल. वेताच्या दोरीने ताल पकडून जो वाजवितो तो! वेत-ताल चा अपभ्रंश नंतर वेताल- वेताळ असा झाला. तसंच, आग्या-वेताळ हा पळत-पळत जावून message देणारा वेताळ हा भाग्या-वेताळचा अपभ्रंश. आता आम्हा भुतांना 'भ' म्हणता येत नाही(तुम्हाला भ ऎकू येतो हा पुन्हा software चा प्रताप) त्यामुळे तो झाला आग्या-वेताळ. हां आता भुते पळतात का आणि message का देतात व तो वेताळानेच का द्यावा हे मात्र विचारू नका. सगळच काही सांगायला मी बांधील नाहीय.
मी: मग चुडेल, हडळ याबद्दल काय?
भूत : सांगतो ना! चुडेल वाईट हाही तुमचा गैरसमज. आम्हा भुतिणींच्या हातात जी बांगड्या उर्फ़ 'चूडा' भरेल ती 'चुडेल'. तसंच हडळ ही तर सर्वात सुंदर भुतिणीची पदवी आहे. आमच्यात हाडे जितकी बारीक तितकी ती सुंदर. हाडे बारीक होण्यासाठी भुतिणींना खूप खूप दळावं लागतं हाडांनी. तेव्हा जी भूतीण सर्वात जास्तं दळेल हाडांना झाडाभोवती हाडे घासून, ती 'हाड-दळ', पुढे हाड्दळ चे हाडळ व नंतर हडळ. आलं लक्षात?
मी : समंध शब्दाचंही असंच काही आहे?
भूत : हो तर! समंध ही पदवी आम्हा भुतांमध्ये काही श्रीमंत भुतांना देतात. खूप संपत्ती जमल्यामुळे आमच्यातल्या काही भुतांच्या खोबण्या उर्फ़ डोळे अधु होतात. अर्थातच ते 'somewhat' अंध होतात. त्याचेच भ्रष्ट रूप - समव्हॉट-अंध म्हणजेच सम-अंध आणि पुढे समंध. पटतय नं?
मी : हो तर! आता पुढचे plans काय?
भूत : रामसे बंधूंवर उलट प्रहार म्हणून आम्ही "भूतसे" productions" काढली आहे. त्यातली नुसती काही titles पहा : 'तीन मजले जमीनीच्या वर", "गर्दीचा रस्ता", "नरभक्षक माणूस", हे खास माणसांवरती विडंबन!
आमच्या मनोरंजनासाठी - 'मी हडळ याच जन्मीची', 'हडळसुंदरी', 'मै मुंजा तू गंजा' आणि 'मुंजाभारत'
मी : लहान मुलांसाठी काही आहे का?
भूत : वा. हे काय विचारणं झाल? पळपुटा माणूस ही मांजर व त्याला त्रसून सोडणारा 'भूतपिल्लू' हा ऊंदीर ही series already फ़ार popular आही छोट्या भुतांमध्ये.
मी: तुमच्या सिनेमांमध्ये गाणी नाहीत का?
भूत : गाण्यांशिवाय कसं चालेल. हा एक नमुना पहा बालभूतगीताचा :
धरू धरू धरू धरू पिंपळाची पारंबी
पारंबीला पकडून लोंबू या
भुताच्या गावाला जावू या
जावू या भुतांच्या गावाला जवू या!
चुडेल आमुची सुंदर
डोळे फ़िरविते गरगर
डोळ्यांच्या खोबण्या वाढवू या
भुताच्या गावाला जावू या
मुंजा मोठा तालेवार
नखांच्या नाण्यांची दे भरमार
दातावर दात घासून विचकू या
भुताच्या गावाला जावू या
मी : काही खास संदेश माणसांसाठी आहे अजून?
भूत : नारायण धारप यांना आम्ही "भूत साहित्य अकादमीचा" खास पुरस्कार(मरणोत्तर) दिला आहे. माझी मुलाखत घेतल्याबद्दल तुम्हालाही 'भूतमित्र' हा किताब देण्याबद्दल मी शिफ़ारस करणार आहे. बोला केव्हा मरायला तयार आहात? कारण आमचे सर्व पुरस्कार मरणोत्तर आहेत हे वेगळे सांगायला नकोच.
मी : केव्हाच सूबाल्या ठोकला आहे व हा अनुभव तुम्हाला ब्लॉगवर सांगायला कसाबसा जीव मुठीत धरून जगतोय.
एक अ'भूत'पूर्व मु्लाखत
हल्ली जो उठतो तो कुणाची ना कुणाची मुलाखत घेत असतो. कोणत्याही चॅनेलवर जा, एक तरी मुलाखत चालू असतेच. मग तो मुलाखत घेणारा कुणी लुंग्यासुंग्या असो की देणारा असातसाच असो. घेणारे घेतात, पाहणारे पाहतात. तर मग एक "कातिल" मुलाखत घ्यायची या निर्धाराने मी पेटून उठलो आणि चक्कं एका भुताचीच मुलाखत घेतली. पहा त्याचा संकलित अंश!
मी : जय अमावस्या! पहिलाच प्रश्न. तुम्ही भूत लोक आम्हाला का सारखे घाबरवता?
भूत : काहीतरीच काय. अहो, खरं सांगू का? आम्हीच तुम्हाला घाबरतो.
मी : पटत नाही. पण तरीही कसं ते सांगा.
भूत : अहो, आम्ही तुम्हाला घाबरतो, म्हणून तर दिवसा बाहेर निघत नाही . तुमच्या नजरेला दिवसा पडलो तर आम्ही कायम अत्रुप्तंच राहू आणि आमचे हाल माणूस पण खाणार नाही. आम्हा भूतांना दिवसा अद्रुश्य राहण्याचे वरदान मिळाले आहे ते उगीच काय! पण वाईट म्हणजे हे वरदान फ़क्तं दिवसापुरतेच आहे. रात्री आम्हाला कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात फ़िरावं तर लागतच ना!
मी : पण रात्री तुम्ही भूत वावरता आहात असे नुसते वाटले तरी आमची बोबडी वळते.
भूत : अहो, तुम्ही तुमचं दु:खं सांगता आहात पण आमचं सुद्धा काय होतं हे तुम्हा माणसांना तरी कधी कळलंय का? आम्हाला माणूस नुसता दिसला तरी की घाबरून आमची हाडांवर हाडं घासल्या जातात. आमच्यातल्या काही निवडक जणांच्या पांढुरक्या धुकट वस्त्रांत तेज आणि प्रकाश यायला लागतं. शिवाय काही भूतांच्या खोबणीत डोळे येतात व अजून घबरले ते तर डोळे लाल पण होतात. असे ते लाल डोळे मग कधी कधी तर प्रकाशही फ़ेकू लागतात. असे झाले की आमची तर कंबक्तीच भरते. सुरवातीला आम्हाला त्यांना चितेवरची ताजी राख हुंगवावी लागते तेव्हा कुठे ते शुध्धीवर येतात. लाल डोळ्यांना पेलाभर रक्तात बुडवून ठेवावं लागतं सकाळपर्यंत. आता तुम्हीच सांगा हल्ली ताजी राख मिळणं फ़ार मुश्कील झालंय. शिवाय ताज्या मुडद्याच्या रक्ताबद्दल तर बोलूच नका.
बरं हे झाल भूतांचं. भूतिणींच तर काही विचारूच नका. काही भूतिणीतर माणूस दिसला की या झाडावरून त्या झाडांवर सैरावैरा पळायला लागतात. पारंब्यांना लोंबून लोंबून त्याच्या हाताची हाडं दुखायला लागतात. आता काय आम्हाला काही तुमच्यासारखी muscles नाहीत जास्तं वजन पेलायला. नाईलाजाने मग आम्हाला शेवटचा भूतबाण उपाय मग करावा लागतो.
मी : तो कोणता?
भूत : नुकत्याच मेलेल्या माणसाचे काळिज दाताखाली धरायला द्यावे लागते तेव्हा कुठे ते दोन तीन रात्रींनी भुताळतात.
मी : मग तुमच्याकडेही भूत-psychiatrist लागतात का?
भूत : हो तर. आमच्यात सध्या डॉक्टर भुतांची फ़ारच वानवा आहे. आम्ही त्यांना सायकियाट्रिस्ट नाही पण कवटीयट्रिस्ट म्हणतो. एकदा एखाद्या भुताच्या कवटीत काही शिरलं ना वेडंवाकडं, की ते निस्तरायला फ़ार त्रास पडतो आम्हाला.
हो, पण आम्हा भूतांना खरी गरज असते ती orthpaedic, dental, ENT specialists ची. अहो, एकतर हे दॉक्टर लोक लवकर मरत नाहीत आणि त्यातले फ़ार थोडेच भूत बनतात. ह्या डॉक्टर लोकांच्या ईच्छा पूर्ण होणार नाहीत याबद्दल आम्हा भूतांनाच आता काहीतरी करावे लागेल.
मी : अहो काय सांगता काय?
भूत : असं बघा. आम्ही फ़क्तं अस्थिपंजर असलेले . तेव्हा झाडांवर चढणं, चिंचोळ्या जागेत लपून राहणं, यात आमच्या हाडांना फ़ार त्रास होतो. तेव्हा orthopaedic surgeon आमच्यासाठी priority नं. १. नंतर येतो तो dental surgeon. काय आहे की आम्हाला पोट नाही पण दात तर आहेत ना!. भूक लागली की दाताखाली धरायला काहीतरी तर लागतंच ना. दात नसले, दुखले की आम्हाला अगदी ब्रम्हांड, चुकलो, चितांडं आठवतं. शिवाय आम्हाला आतले कान आहेत ऎकायला, टोकदार नाक शिवाय हाडांचा का होईना पण गळा तर आहे ना! तेव्हा ENT specialist तर हवाच.
मी : मग optholmologist कशाला हवाय तुम्हाला? खोबण्याच तर आहे म्हणताना?
भूत : आम्ही त्यांना रीतसर खोबणी specialist चं training देतो आणि खोबणी स्पेशालिस्ट हीच पदवी देतो. हल्ली आमच्यातल्या काही भूतिणिंना खोबण्या कोरून deep करायची fashion निघालीय त्यासाठी स्पेशालिस्ट हवेत. काहींना तर hair transplant विरळ पण लांब केस करून घ्यायची ईच्छा असते.टोकदार नाकावर वाटोळ्या वाटीएवढ्या डोळ्यांच्या contact lenses करवून घ्यायला स्पेशालिस्टशिवाय कोण मदतीला येणार?
मी : एवढ झाल तर मग dress designners पण लागत असतीलच ना!
भूत : ते europe, USA तल्या भुतांसाठी. तेथील भुते, आमच्यासारखी नागड्या सांगाड्यावर नाही फ़िरत! त्यांचे पायघोळ पांढरे धूसर झगे असतात. काहींच्याकडे तर घोडेही असतात फ़िरायला. त्यातल्या काहीजणांना पांढरा रंग बदलून हवाय. त्यांना कितीही सांगितलं की आपल्याला सूर्यप्रकाशात अद्रुश्य असताना फ़क्तं पांढराच रंग मिळतो तरी ते आपला हेका सोडायला तयार नाहीत. म्हणे आम्ही research करू. कसलं डोंबलाचं research! उगाच आपलं विमानांच्या पंखांवर निळ्या आकाशात कोलांट-उड्या मरून का कधी निळा रंग मिळणार आहे? त्यातले काही तर अजबच. चॉकलेटी रंगासाठी त्या रंगाच्या खडकांमध्ये शेकडो वर्षे लपून राहणार. कर्मं त्यांचं!
मी : तुम्ही भूतं करता काय?
भूत : आम्ही एक society स्थापन केलीय. माणसांनी आमच्याबद्दल जे गैरसमज पसरवलेत ते आम्हाला दूर करायचेत. आम्ही त्यासाठी जगातील सर्वं भूतांना एकत्र करतोय. पण आमच्यातही भाषा, प्रांत, देश हे आडवे येतात्च ना.
मी : कोणते गैरसमज दूर करायचेत?
भूत : बहुतेक गैरसमज नाटक, सिनेमा आणि कादंबरीकारांनी पसरवलेत. आमच्यात स्त्रिया रात्री मेणबत्ती घेवून फ़िरतात. पांढर्या कपड्यात फ़िरताना गाणी गातात. या मजल्यावरून त्या मजल्यावर जिना नं चढता सहज तरंगत जातात. अहो, एवढ्या सहज तर आमच्यातली olympic विजेती भूतं पण जागा बदलू शकत नाही. मुळात आम्हाला जीभच नाही तेव्हा गाणी गायचा तर प्रश्नच उरत नाही. आता तुम्ही म्हणाल हे मी कसं तर बोलतोय तर उत्तर सोप्पं आहे. आमच्यातलेच काही software engineer भूतांनी आमच्या दातांच्या भाषेवरून software केलंय. ते आमची दातांवर दात घसून बोलण्याची भाषा translate करतात. पायांच्या हाडांची टकटक करून आम्ही आरोळ्या ठोकतो.
मी : मेणबत्तीचं काय?
भूत : हो तेच तर सांगतोय. आमची हातांच्या हाडांची grip ईतकी मजबूत असते की मेणबत्तीच काय, metal चाच भुगा होईल. शिवाय आम्ही म्हणे कब्रस्थानात राहतो हे त्या पुचाट रामसे ब्रदर्सनी सांगितलय आणि तुमची विश्वास बसतो त्यावर. अहो, कब्रस्थान आम्हीही अशुभच मानतो. ते आमचं जन्मस्थान. तुम्ही कधी तरी labour room मध्ये आयुष्यभर राहू शकाल का? आम्हाला आवडतात ती storm drainage चे मोठाले pipes! पाण्यालाही अडचण नाही आणि आमच्या हाडांनाही त्रास नाही.
मी: अजून काही गैरसमज दूर करायचेत?
भूत : हो. बरेच गैरसमज आहेत अजून दूर करायचे. आमची नावे : चुडेल, हडळ, समंध, मुंजा वगैरे. पण आता दिवस सुरू होतोय तेव्हा ते उद्या रात्री पुन्हा भेटू तेव्हा बोलू दुसर्या भेटीत. शुभ सूर्यप्रकाश!
मी : जय अमावस्या! पहिलाच प्रश्न. तुम्ही भूत लोक आम्हाला का सारखे घाबरवता?
भूत : काहीतरीच काय. अहो, खरं सांगू का? आम्हीच तुम्हाला घाबरतो.
मी : पटत नाही. पण तरीही कसं ते सांगा.
भूत : अहो, आम्ही तुम्हाला घाबरतो, म्हणून तर दिवसा बाहेर निघत नाही . तुमच्या नजरेला दिवसा पडलो तर आम्ही कायम अत्रुप्तंच राहू आणि आमचे हाल माणूस पण खाणार नाही. आम्हा भूतांना दिवसा अद्रुश्य राहण्याचे वरदान मिळाले आहे ते उगीच काय! पण वाईट म्हणजे हे वरदान फ़क्तं दिवसापुरतेच आहे. रात्री आम्हाला कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात फ़िरावं तर लागतच ना!
मी : पण रात्री तुम्ही भूत वावरता आहात असे नुसते वाटले तरी आमची बोबडी वळते.
भूत : अहो, तुम्ही तुमचं दु:खं सांगता आहात पण आमचं सुद्धा काय होतं हे तुम्हा माणसांना तरी कधी कळलंय का? आम्हाला माणूस नुसता दिसला तरी की घाबरून आमची हाडांवर हाडं घासल्या जातात. आमच्यातल्या काही निवडक जणांच्या पांढुरक्या धुकट वस्त्रांत तेज आणि प्रकाश यायला लागतं. शिवाय काही भूतांच्या खोबणीत डोळे येतात व अजून घबरले ते तर डोळे लाल पण होतात. असे ते लाल डोळे मग कधी कधी तर प्रकाशही फ़ेकू लागतात. असे झाले की आमची तर कंबक्तीच भरते. सुरवातीला आम्हाला त्यांना चितेवरची ताजी राख हुंगवावी लागते तेव्हा कुठे ते शुध्धीवर येतात. लाल डोळ्यांना पेलाभर रक्तात बुडवून ठेवावं लागतं सकाळपर्यंत. आता तुम्हीच सांगा हल्ली ताजी राख मिळणं फ़ार मुश्कील झालंय. शिवाय ताज्या मुडद्याच्या रक्ताबद्दल तर बोलूच नका.
बरं हे झाल भूतांचं. भूतिणींच तर काही विचारूच नका. काही भूतिणीतर माणूस दिसला की या झाडावरून त्या झाडांवर सैरावैरा पळायला लागतात. पारंब्यांना लोंबून लोंबून त्याच्या हाताची हाडं दुखायला लागतात. आता काय आम्हाला काही तुमच्यासारखी muscles नाहीत जास्तं वजन पेलायला. नाईलाजाने मग आम्हाला शेवटचा भूतबाण उपाय मग करावा लागतो.
मी : तो कोणता?
भूत : नुकत्याच मेलेल्या माणसाचे काळिज दाताखाली धरायला द्यावे लागते तेव्हा कुठे ते दोन तीन रात्रींनी भुताळतात.
मी : मग तुमच्याकडेही भूत-psychiatrist लागतात का?
भूत : हो तर. आमच्यात सध्या डॉक्टर भुतांची फ़ारच वानवा आहे. आम्ही त्यांना सायकियाट्रिस्ट नाही पण कवटीयट्रिस्ट म्हणतो. एकदा एखाद्या भुताच्या कवटीत काही शिरलं ना वेडंवाकडं, की ते निस्तरायला फ़ार त्रास पडतो आम्हाला.
हो, पण आम्हा भूतांना खरी गरज असते ती orthpaedic, dental, ENT specialists ची. अहो, एकतर हे दॉक्टर लोक लवकर मरत नाहीत आणि त्यातले फ़ार थोडेच भूत बनतात. ह्या डॉक्टर लोकांच्या ईच्छा पूर्ण होणार नाहीत याबद्दल आम्हा भूतांनाच आता काहीतरी करावे लागेल.
मी : अहो काय सांगता काय?
भूत : असं बघा. आम्ही फ़क्तं अस्थिपंजर असलेले . तेव्हा झाडांवर चढणं, चिंचोळ्या जागेत लपून राहणं, यात आमच्या हाडांना फ़ार त्रास होतो. तेव्हा orthopaedic surgeon आमच्यासाठी priority नं. १. नंतर येतो तो dental surgeon. काय आहे की आम्हाला पोट नाही पण दात तर आहेत ना!. भूक लागली की दाताखाली धरायला काहीतरी तर लागतंच ना. दात नसले, दुखले की आम्हाला अगदी ब्रम्हांड, चुकलो, चितांडं आठवतं. शिवाय आम्हाला आतले कान आहेत ऎकायला, टोकदार नाक शिवाय हाडांचा का होईना पण गळा तर आहे ना! तेव्हा ENT specialist तर हवाच.
मी : मग optholmologist कशाला हवाय तुम्हाला? खोबण्याच तर आहे म्हणताना?
भूत : आम्ही त्यांना रीतसर खोबणी specialist चं training देतो आणि खोबणी स्पेशालिस्ट हीच पदवी देतो. हल्ली आमच्यातल्या काही भूतिणिंना खोबण्या कोरून deep करायची fashion निघालीय त्यासाठी स्पेशालिस्ट हवेत. काहींना तर hair transplant विरळ पण लांब केस करून घ्यायची ईच्छा असते.टोकदार नाकावर वाटोळ्या वाटीएवढ्या डोळ्यांच्या contact lenses करवून घ्यायला स्पेशालिस्टशिवाय कोण मदतीला येणार?
मी : एवढ झाल तर मग dress designners पण लागत असतीलच ना!
भूत : ते europe, USA तल्या भुतांसाठी. तेथील भुते, आमच्यासारखी नागड्या सांगाड्यावर नाही फ़िरत! त्यांचे पायघोळ पांढरे धूसर झगे असतात. काहींच्याकडे तर घोडेही असतात फ़िरायला. त्यातल्या काहीजणांना पांढरा रंग बदलून हवाय. त्यांना कितीही सांगितलं की आपल्याला सूर्यप्रकाशात अद्रुश्य असताना फ़क्तं पांढराच रंग मिळतो तरी ते आपला हेका सोडायला तयार नाहीत. म्हणे आम्ही research करू. कसलं डोंबलाचं research! उगाच आपलं विमानांच्या पंखांवर निळ्या आकाशात कोलांट-उड्या मरून का कधी निळा रंग मिळणार आहे? त्यातले काही तर अजबच. चॉकलेटी रंगासाठी त्या रंगाच्या खडकांमध्ये शेकडो वर्षे लपून राहणार. कर्मं त्यांचं!
मी : तुम्ही भूतं करता काय?
भूत : आम्ही एक society स्थापन केलीय. माणसांनी आमच्याबद्दल जे गैरसमज पसरवलेत ते आम्हाला दूर करायचेत. आम्ही त्यासाठी जगातील सर्वं भूतांना एकत्र करतोय. पण आमच्यातही भाषा, प्रांत, देश हे आडवे येतात्च ना.
मी : कोणते गैरसमज दूर करायचेत?
भूत : बहुतेक गैरसमज नाटक, सिनेमा आणि कादंबरीकारांनी पसरवलेत. आमच्यात स्त्रिया रात्री मेणबत्ती घेवून फ़िरतात. पांढर्या कपड्यात फ़िरताना गाणी गातात. या मजल्यावरून त्या मजल्यावर जिना नं चढता सहज तरंगत जातात. अहो, एवढ्या सहज तर आमच्यातली olympic विजेती भूतं पण जागा बदलू शकत नाही. मुळात आम्हाला जीभच नाही तेव्हा गाणी गायचा तर प्रश्नच उरत नाही. आता तुम्ही म्हणाल हे मी कसं तर बोलतोय तर उत्तर सोप्पं आहे. आमच्यातलेच काही software engineer भूतांनी आमच्या दातांच्या भाषेवरून software केलंय. ते आमची दातांवर दात घसून बोलण्याची भाषा translate करतात. पायांच्या हाडांची टकटक करून आम्ही आरोळ्या ठोकतो.
मी : मेणबत्तीचं काय?
भूत : हो तेच तर सांगतोय. आमची हातांच्या हाडांची grip ईतकी मजबूत असते की मेणबत्तीच काय, metal चाच भुगा होईल. शिवाय आम्ही म्हणे कब्रस्थानात राहतो हे त्या पुचाट रामसे ब्रदर्सनी सांगितलय आणि तुमची विश्वास बसतो त्यावर. अहो, कब्रस्थान आम्हीही अशुभच मानतो. ते आमचं जन्मस्थान. तुम्ही कधी तरी labour room मध्ये आयुष्यभर राहू शकाल का? आम्हाला आवडतात ती storm drainage चे मोठाले pipes! पाण्यालाही अडचण नाही आणि आमच्या हाडांनाही त्रास नाही.
मी: अजून काही गैरसमज दूर करायचेत?
भूत : हो. बरेच गैरसमज आहेत अजून दूर करायचे. आमची नावे : चुडेल, हडळ, समंध, मुंजा वगैरे. पण आता दिवस सुरू होतोय तेव्हा ते उद्या रात्री पुन्हा भेटू तेव्हा बोलू दुसर्या भेटीत. शुभ सूर्यप्रकाश!
Sunday, April 29, 2007
बोलकं घर
animation निर्जीव वस्तूंना बोलतं करतं, त्यांना नाचायला, बागडायला "मजबूर" करतं. त्याहीपेक्षा नवल म्हणजे त्यांच्यामध्ये भावना ओततं.पूर्वी आम्ही मिकी माऊस वगैरे सर्वं काही पहायचो. पण आमच्या घरी या सर्वांची काहीच गरज ऊरत नाही. आमच्या घरी सर्वच वस्तूंना जीव आहे, भावना आहेत व त्या आमच्याशी बोलतात पण. कसं ते पहा.
सिध्धीचा टॉवेल रोज तीची अंघोळ झाल्यावर, पलंगावर पडून मुसमुसत रडत असतो. ती तर ते नं ऎकता खुशाल क्लासला निघून जाते पण मला ते बरोबर ऎकू येतं."कुणीतरी मला तारेवर वाळत घाला रे. नाहीतर मी असाच ओला राहीलो तर फ़ंगस माझ्या ऊरावर नाचतील ना ", हेही बोललेलं कळतं. मग मी मुकाटपणे त्याला दांडीवर टांगतो. तोही मग दांडीवर झोके घेत क्रुतद्न्यता व्यक्त करतो.
कित्येक दिवस आमच्या बाल्कनीतील खुर्ची, आम्ही तिचं बारसं करत नाही म्हणून फ़ुरंगटून बसलेली रहायची. तशी ती थोडी मोडकीच होती. शेवटी आम्ही तिला खिळे व स्क्रु मारून एकाच "open position" मध्ये पुनरुज्जिवीत केलं. पण तिची घडीच करता येईना. मग तिचे नाव ठेवलं," बाबा आमटे खुर्ची" (त्यांची क्षमा मागून!). तीही रागावली नाही. तिने आम्हाला तिचे ब्रीदवाक्यं सुनावले "मोडेन पण वाकणार नाही".
एक स्टीलच्या पेल्याचा आतला भाग क्रोमियम उडाल्यामुळे काळपट दिसतोय. तर तो "skin disease" चा पेला झाला आमच्यासाठी. एकदा एक कप फ़ुटला तर आम्ही ईतर कपांना सांगितलं," केव्हाचा तो सिंकच्या टोकावरून कठडा नसतानाही डोकावून पहात होता. शेवटी पाण्याचा ओघळ पायाखाली येताच पाय घसरून पडला. आता रडतोय तुकडे झाले म्हणून. तरी बरं कुणाच्या प्रेमात पडून नाही झाले ते!" स्टेपलरला तर घरात लपण्याची भारीच वाईट सवय आहे. या कोनाड्यातून त्या कोनाड्यात लपत असतो. कात्रीला तर ऊंचावर चढून बसून, खालची शोधाशोधीची मजा बघायला फ़ार आवडतं. डिंकं तर दोन तीन वेगवेगळ्या ठिकाणी एकाचवेळेस आपले अस्तित्व दाखवून "तो मी नव्हेच" चा प्रयोग नेहमीच करत असतो.
tv, mixer, ac, pc ह्यांची purchase vouchers तर पांडवांबरोबर अद्न्यातवासात गेलेत की काय असं वाटतं. शिवाय गॅरंटी कार्ड व गॅजेट बिघडण्याची डेट ह्या दोघांचे अहि नकुलाचे नाते असल्यासारखे वाटते. छोट्या बेडरूममधला पलंग तर कित्येक दिवस," अहो मी पलंग आहे, उघडं कपाट नाही horizontal level चे" असा टाहो फ़ोडून थकला पण आम्ही ठार बहीरे असल्यामुळे आम्हाला ऎकूच आले नसावे अशी त्यानेच स्वत:ची समजूत घातली. dining table तर रडून रडून थकला सांगायचा की मी जेवणासाठी आहे, पुस्तकं व पेपर्स ठेवण्यासाठी नाही. पण त्याच्याहीकडे कोण लक्ष देतंय!
चहाची भांडी एकदा कुजबुजताना मी ऎकली. माझीच चुगली करत होते. "एकतर हा झोपेच्या तारेत. आम्हाला खसकन ओढतो कपाटातून व दणकन आदळतो गॅसवर." नळही म्हणे की पहा नं आणि मला भसकन सोडतो चहाच्या भांड्यात. मग पाणी सगळं सांडतं आजूबाजूला. चहासाखरेचे डबे त्यात join होतात,"नाजूकपणा तर माहीतच नाही ह्या पुरुषांना. झाकणं काय काढतात जणू घट्टं बसलेलं मॅनहोलच उघडताहेत असं वाटतं. आमच्यातलाच चमचा पण आमच्याच ऊरात असा काही खुपसतो की वाटतं जीव जाईल. जशी काही सुपारी घेतलीय आम्हाला संपवण्याची." खालून झाकणीचा क्षीण आवाज येतो, "मला खुशाल भांड्यावर भाजायला ठेवून पेपर आणायला दरवाज्याशी पळतो. याला एकदा भट्टीवर ठेवले म्हणजे कळेल कुल्ल्याखाली कशी आंच लागते ती. मग हो म्हणा विवेकानंद!" ह्या वाहत्या गंगेत मग चिमटा, गाळणी, कपबशी, सर्वच हात धुवून घेतात.
दुपारी जेवायला येतो तर गॅसची शेगडी बडबडत होती," पहा नं. आता मुलगी घरी आहे तर आमच्यावर अन्नं ठेवून गरम करून खातो. नाहीतर एकटा असतो तेव्हा तसंच थंडं खातो. काही ऎकत नाही बायकोचं." फ़्रीझ तेवढ्यात ओरडला," ए, थंड नको म्हणू. तो मक्ता माझ्याकडे. सरळ दरवाज्यातून खिचडी, मिठाई, दूध तसेच ओरपतो. काही पोटाची काळजी नाही." तिकडून bacteria हसल्याचा आवाज येतो."हसू नका. या बापमुलीची आतडी स्टीलची आहेत. काही म्हणता काही चालायचे नाही तुमचे" बाकी सर्वं एकसुरात ओरडले.
हळुहळू अजून एक एक वस्तू या तक्रार दिंडीत सामील होवू लागली. त्यात काही कामे पण join झालीत. ओटा आवरणे, किचन लखलखीत करणे, कचरा बाहेर ठेवणे, कपडे वाळत घालणे, घड्या करून कपाटात ठेवणे हे सर्व घरच्या मालकिणीवर खूष होते. किती व्यवस्थित करते नाही ही बाई. पुन्हा आपल्याला निगुतिने पूर्णं करते. पण ह्या बापलेकिचं नाव नका काढू! हे दोघे चुकून कधी आमच्या वाटेला गेलेत तर आम्ही "मेलो मेलो" ओरडून पळ पण काढू शकत नाही. अशी काही राक्षसी पध्धतीने कामे करतात की त्या दिवशी आमचा खात्माच होतो. आणि वर सावळा गोंधळ किती! कुठली भांडी कोणत्याही ठिकाणी ठासून देतात, कपड्यांना तर तुरुंगात डांबल्यासारखे ठेवतात. ओट्याला तर अंघोळ तरी घालतात सर्दी होण्याईतकी भरपूर नाहीतर धुळीबरोबर खेळायला सोडून जातात. आपलं नशीबच खोटं . या बायका कशाला लग्नं करतात आणि पुरुषांना आणि मुलांना मोकळे रान देतात धुडगूस घालायला?
हे सर्वं ऎकून तर सर्व नळ (वॉशर चांगले असूनही) चांगली टिपं गाळायला लागलेत. बेसिनला तर चांगली धार लागलेलीच होती. tube-light व पंखे गरज नसतानाही जाळता म्हणून चिडलेली होती. शेवटी दरवाज्यांनी आमची बाजू घेतली. " नाही हं. तेवढे काही वाईट नाहीत ते. रात्री बाहेर जाताना नीट बंद करतात आम्हाला.कुलूप लावायला विसरत नाही. सोफ़ा, पडदे पण कौतुक करायला सरसावले - आम्हाला चांगले झटकून साफ़ करतात. tv दाखवतात आल्यागेल्याचे तोंड भरून स्वागत करतात.
चला हे ही नसे थोडके. animation & personification काही वाईट शब्दं नाहीत. पण पेन व पुस्तकं आमच्य्यवर जाम खूष आहेत. ते तर कधीच तक्रार करू शकत नाहीत. तेच तर आमची बाजू मांडत होते इतका वेळ!
सिध्धीचा टॉवेल रोज तीची अंघोळ झाल्यावर, पलंगावर पडून मुसमुसत रडत असतो. ती तर ते नं ऎकता खुशाल क्लासला निघून जाते पण मला ते बरोबर ऎकू येतं."कुणीतरी मला तारेवर वाळत घाला रे. नाहीतर मी असाच ओला राहीलो तर फ़ंगस माझ्या ऊरावर नाचतील ना ", हेही बोललेलं कळतं. मग मी मुकाटपणे त्याला दांडीवर टांगतो. तोही मग दांडीवर झोके घेत क्रुतद्न्यता व्यक्त करतो.
कित्येक दिवस आमच्या बाल्कनीतील खुर्ची, आम्ही तिचं बारसं करत नाही म्हणून फ़ुरंगटून बसलेली रहायची. तशी ती थोडी मोडकीच होती. शेवटी आम्ही तिला खिळे व स्क्रु मारून एकाच "open position" मध्ये पुनरुज्जिवीत केलं. पण तिची घडीच करता येईना. मग तिचे नाव ठेवलं," बाबा आमटे खुर्ची" (त्यांची क्षमा मागून!). तीही रागावली नाही. तिने आम्हाला तिचे ब्रीदवाक्यं सुनावले "मोडेन पण वाकणार नाही".
एक स्टीलच्या पेल्याचा आतला भाग क्रोमियम उडाल्यामुळे काळपट दिसतोय. तर तो "skin disease" चा पेला झाला आमच्यासाठी. एकदा एक कप फ़ुटला तर आम्ही ईतर कपांना सांगितलं," केव्हाचा तो सिंकच्या टोकावरून कठडा नसतानाही डोकावून पहात होता. शेवटी पाण्याचा ओघळ पायाखाली येताच पाय घसरून पडला. आता रडतोय तुकडे झाले म्हणून. तरी बरं कुणाच्या प्रेमात पडून नाही झाले ते!" स्टेपलरला तर घरात लपण्याची भारीच वाईट सवय आहे. या कोनाड्यातून त्या कोनाड्यात लपत असतो. कात्रीला तर ऊंचावर चढून बसून, खालची शोधाशोधीची मजा बघायला फ़ार आवडतं. डिंकं तर दोन तीन वेगवेगळ्या ठिकाणी एकाचवेळेस आपले अस्तित्व दाखवून "तो मी नव्हेच" चा प्रयोग नेहमीच करत असतो.
tv, mixer, ac, pc ह्यांची purchase vouchers तर पांडवांबरोबर अद्न्यातवासात गेलेत की काय असं वाटतं. शिवाय गॅरंटी कार्ड व गॅजेट बिघडण्याची डेट ह्या दोघांचे अहि नकुलाचे नाते असल्यासारखे वाटते. छोट्या बेडरूममधला पलंग तर कित्येक दिवस," अहो मी पलंग आहे, उघडं कपाट नाही horizontal level चे" असा टाहो फ़ोडून थकला पण आम्ही ठार बहीरे असल्यामुळे आम्हाला ऎकूच आले नसावे अशी त्यानेच स्वत:ची समजूत घातली. dining table तर रडून रडून थकला सांगायचा की मी जेवणासाठी आहे, पुस्तकं व पेपर्स ठेवण्यासाठी नाही. पण त्याच्याहीकडे कोण लक्ष देतंय!
चहाची भांडी एकदा कुजबुजताना मी ऎकली. माझीच चुगली करत होते. "एकतर हा झोपेच्या तारेत. आम्हाला खसकन ओढतो कपाटातून व दणकन आदळतो गॅसवर." नळही म्हणे की पहा नं आणि मला भसकन सोडतो चहाच्या भांड्यात. मग पाणी सगळं सांडतं आजूबाजूला. चहासाखरेचे डबे त्यात join होतात,"नाजूकपणा तर माहीतच नाही ह्या पुरुषांना. झाकणं काय काढतात जणू घट्टं बसलेलं मॅनहोलच उघडताहेत असं वाटतं. आमच्यातलाच चमचा पण आमच्याच ऊरात असा काही खुपसतो की वाटतं जीव जाईल. जशी काही सुपारी घेतलीय आम्हाला संपवण्याची." खालून झाकणीचा क्षीण आवाज येतो, "मला खुशाल भांड्यावर भाजायला ठेवून पेपर आणायला दरवाज्याशी पळतो. याला एकदा भट्टीवर ठेवले म्हणजे कळेल कुल्ल्याखाली कशी आंच लागते ती. मग हो म्हणा विवेकानंद!" ह्या वाहत्या गंगेत मग चिमटा, गाळणी, कपबशी, सर्वच हात धुवून घेतात.
दुपारी जेवायला येतो तर गॅसची शेगडी बडबडत होती," पहा नं. आता मुलगी घरी आहे तर आमच्यावर अन्नं ठेवून गरम करून खातो. नाहीतर एकटा असतो तेव्हा तसंच थंडं खातो. काही ऎकत नाही बायकोचं." फ़्रीझ तेवढ्यात ओरडला," ए, थंड नको म्हणू. तो मक्ता माझ्याकडे. सरळ दरवाज्यातून खिचडी, मिठाई, दूध तसेच ओरपतो. काही पोटाची काळजी नाही." तिकडून bacteria हसल्याचा आवाज येतो."हसू नका. या बापमुलीची आतडी स्टीलची आहेत. काही म्हणता काही चालायचे नाही तुमचे" बाकी सर्वं एकसुरात ओरडले.
हळुहळू अजून एक एक वस्तू या तक्रार दिंडीत सामील होवू लागली. त्यात काही कामे पण join झालीत. ओटा आवरणे, किचन लखलखीत करणे, कचरा बाहेर ठेवणे, कपडे वाळत घालणे, घड्या करून कपाटात ठेवणे हे सर्व घरच्या मालकिणीवर खूष होते. किती व्यवस्थित करते नाही ही बाई. पुन्हा आपल्याला निगुतिने पूर्णं करते. पण ह्या बापलेकिचं नाव नका काढू! हे दोघे चुकून कधी आमच्या वाटेला गेलेत तर आम्ही "मेलो मेलो" ओरडून पळ पण काढू शकत नाही. अशी काही राक्षसी पध्धतीने कामे करतात की त्या दिवशी आमचा खात्माच होतो. आणि वर सावळा गोंधळ किती! कुठली भांडी कोणत्याही ठिकाणी ठासून देतात, कपड्यांना तर तुरुंगात डांबल्यासारखे ठेवतात. ओट्याला तर अंघोळ तरी घालतात सर्दी होण्याईतकी भरपूर नाहीतर धुळीबरोबर खेळायला सोडून जातात. आपलं नशीबच खोटं . या बायका कशाला लग्नं करतात आणि पुरुषांना आणि मुलांना मोकळे रान देतात धुडगूस घालायला?
हे सर्वं ऎकून तर सर्व नळ (वॉशर चांगले असूनही) चांगली टिपं गाळायला लागलेत. बेसिनला तर चांगली धार लागलेलीच होती. tube-light व पंखे गरज नसतानाही जाळता म्हणून चिडलेली होती. शेवटी दरवाज्यांनी आमची बाजू घेतली. " नाही हं. तेवढे काही वाईट नाहीत ते. रात्री बाहेर जाताना नीट बंद करतात आम्हाला.कुलूप लावायला विसरत नाही. सोफ़ा, पडदे पण कौतुक करायला सरसावले - आम्हाला चांगले झटकून साफ़ करतात. tv दाखवतात आल्यागेल्याचे तोंड भरून स्वागत करतात.
चला हे ही नसे थोडके. animation & personification काही वाईट शब्दं नाहीत. पण पेन व पुस्तकं आमच्य्यवर जाम खूष आहेत. ते तर कधीच तक्रार करू शकत नाहीत. तेच तर आमची बाजू मांडत होते इतका वेळ!
Saturday, December 23, 2006
एक छोटीशी दुरुस्ती - गॉसिप सूरत स्टाईल - ४
फ़िरोझ खान व संजय आधी मुमताज बरोबर काम कराय्चे (मेला, उपासना एत्यादी). पण लग्नं केले नंतर संजयशी ते झीनत अमानने व त्याचा फ़ायदा उचलला फ़िरोझ खानने "कुर्बानी" मध्ये.
Wednesday, December 20, 2006
ऊखाणे - मॉडर्न - महाभारत, रामायणातले
ऊखाणे सीतेचे,ऊखाणे द्रौपदीचे, रामायणातले, महाभारतातले,
ऊखाणे उर्मिलेचे, ऊखाणॆ सर्वांचे, फ़क्तं आताच्या परिस्थितीतले.
हा उखाणा द्रौपदी प्रत्येकासाठी नाव बदलून दर ७३ दिवसानी घेत असणार.
धर्म, भीम, नकुल, सहदेव छळतात मला पदोपदी,
अर्जुनाचे नाव घेते, त्याचीच फ़क्तं मी द्रौपदी
हा ऊखाणा कैकयीचा.
चाकात बोट घालून लढविला मी रायांचा रथ,
रामायण तिथेच झाले सुरू, म्हणतात कैकयीचे दशरथ.
हा अर्थातच सीतेचा
वन्सं नको, वन्सं नको, जनकापाशी धरला हट्टं,
तीन तीन सासवा बघून, खवळले सीतेचे पित्तं!
एका धोब्याने केली कसली ती चुगली,
धाडले की हो रामाने मला त्या जंगली
कधी नव्हे ती एकच फ़क्तं मागितली हरणाची काचोळी,
रावणाकडल्या बंदीवासाने श्रीरामांनी भरली माझी झोळी
कितीही सेवा करून वाढविला मी श्रीरामांचा मान,
बळकावून नेतो श्रेय तो प्रभुंचा हनुमान!
रामराज्य रामराज्य म्हणतात तेव्हा होतो माझा जळफ़ळाट
जंगलात राहून झेलला मी एका धोब्याचा तळतळाट.
हा वालीच्या (आणि सुग्रीवाच्याही) बायकोचा
दोन भावांच्या भांडणात घालमेल की हो झाली,
वाली गेल्यावर सुग्रीवच झाले माझे वाली.
हा शबरीचा टोमणा (ऊखाणा नव्हे.)
नेहमीच बोरे आंबट, ऎकून घेईन मी बरी,
रामासाठी उष्टावून गोड तेवढी ठेवते शबरी.
हा मंदोदरीचा रावणासाठी
शूर्पणखेच्या कापलेल्या नाकाचा रावण घ्यायला गेले बदला,
सीतेला अशोक्वनात ठेवून म्हणतात मंदोदरीला बदला.
हा असाच, जर जटायूची बायको असती तर!
पुष्पक विमानात बसवून नेले सीतेला वेगे वायू,
नाहक प्राण गमावून बसला मधल्यामधे जटायू.
हा सीतेचाच.
मान न मान मै तेरा मेहमान,
सीतेला हटवून घुसला रामाच्या ह्रुदयात हनुमान.
आपण कोण म्हणून लव-कुश असतील अज्ञ,
घोडा अडवून थांबविला रामाचा अश्वमेध यज्ञ.
ही उर्मिला बरं का.
कोण म्हणतो राजवाड्यात घडत नाही वनवास,
लक्ष्मण गेले रामाबरोबर, उर्मिलेला वाटतं भकास.
ऊखाणे उर्मिलेचे, ऊखाणॆ सर्वांचे, फ़क्तं आताच्या परिस्थितीतले.
हा उखाणा द्रौपदी प्रत्येकासाठी नाव बदलून दर ७३ दिवसानी घेत असणार.
धर्म, भीम, नकुल, सहदेव छळतात मला पदोपदी,
अर्जुनाचे नाव घेते, त्याचीच फ़क्तं मी द्रौपदी
हा ऊखाणा कैकयीचा.
चाकात बोट घालून लढविला मी रायांचा रथ,
रामायण तिथेच झाले सुरू, म्हणतात कैकयीचे दशरथ.
हा अर्थातच सीतेचा
वन्सं नको, वन्सं नको, जनकापाशी धरला हट्टं,
तीन तीन सासवा बघून, खवळले सीतेचे पित्तं!
एका धोब्याने केली कसली ती चुगली,
धाडले की हो रामाने मला त्या जंगली
कधी नव्हे ती एकच फ़क्तं मागितली हरणाची काचोळी,
रावणाकडल्या बंदीवासाने श्रीरामांनी भरली माझी झोळी
कितीही सेवा करून वाढविला मी श्रीरामांचा मान,
बळकावून नेतो श्रेय तो प्रभुंचा हनुमान!
रामराज्य रामराज्य म्हणतात तेव्हा होतो माझा जळफ़ळाट
जंगलात राहून झेलला मी एका धोब्याचा तळतळाट.
हा वालीच्या (आणि सुग्रीवाच्याही) बायकोचा
दोन भावांच्या भांडणात घालमेल की हो झाली,
वाली गेल्यावर सुग्रीवच झाले माझे वाली.
हा शबरीचा टोमणा (ऊखाणा नव्हे.)
नेहमीच बोरे आंबट, ऎकून घेईन मी बरी,
रामासाठी उष्टावून गोड तेवढी ठेवते शबरी.
हा मंदोदरीचा रावणासाठी
शूर्पणखेच्या कापलेल्या नाकाचा रावण घ्यायला गेले बदला,
सीतेला अशोक्वनात ठेवून म्हणतात मंदोदरीला बदला.
हा असाच, जर जटायूची बायको असती तर!
पुष्पक विमानात बसवून नेले सीतेला वेगे वायू,
नाहक प्राण गमावून बसला मधल्यामधे जटायू.
हा सीतेचाच.
मान न मान मै तेरा मेहमान,
सीतेला हटवून घुसला रामाच्या ह्रुदयात हनुमान.
आपण कोण म्हणून लव-कुश असतील अज्ञ,
घोडा अडवून थांबविला रामाचा अश्वमेध यज्ञ.
ही उर्मिला बरं का.
कोण म्हणतो राजवाड्यात घडत नाही वनवास,
लक्ष्मण गेले रामाबरोबर, उर्मिलेला वाटतं भकास.
गॉसिप सूरत स्टाईल - ४
अशोककुमार हा तसा वादातीत नट. त्याचे नाव कुठे कोणाशी जोडलेले फ़ारसे ऎकिवात नाही. पण याच अशोककुमारने स्वत:च्याच एका interview त सांगितले होते की एकदा त्याच्याच बायकोने नको त्या (अती ) संशयाने आपल्याच नवर्‍‍यावर, म्हणजे अशोककुमारवर, त्याचे निरूपा रॉयबरोबर लफ़डे आहे असा आरोप केला होता आणि तिला समजावता समजावता त्याच्या नाकी नऊ आले होते. अंबानी बंधूंपैकी एकाची बायको, धीरूभाईची सून, टिना, ही एके काळी, आपल्या लाडक्या(?) संजूबाबाची hot flame होती. रॉकीमध्ये तिला जो ब्रेक मिळाला त्याच्याबरोबर तो संजूबाबामुळेच. पुदे तिने राजेश खन्नाबरोबर life मध्ये break मिळताच, संजूचे हार्ट break केले. ती दोघे जेव्हा खंडाळ्याला एकत्र कारमधून जात होती तेव्हा त्यांच्यामागून संजूबाबाच जात होता, मित्रांनी सांगितलेल्या बातमीवर विश्वास नं बसल्यामुळे चेक करायला.टिना-राजेशचा कारमधला प्रणय पाहून, संजूचे डोळे उघडले ते वारंवार मिटण्यासाठीच. टिना व राजेश यांनी प्रेमाची व्याख्या नवीन केली होती. ते दोघे एकच tooth-brush वापरत होते. तुमचे आमचे प्रेम क्षुल्लक! कारण तुम्ही आम्ही वेगवेगळे ब्रश वापरतो.
पुढे राजेश खन्नाला सोडून तिने अंबानी घराण्याशी घरोबा जोडला, तेव्हा राजेश खन्ना म्हणाला होता, अंजू महेंद्रूला मी सोडले, डिंपल व मी समजून वेगळे झालो, पण टिनाने मला सोडले. circle पूर्णं झाले. फ़िरोझ खान व मारिओ मिरांडा हे एकेकाळी मुंबईत रूम-मेट होते. एका लॉजमध्ये. दोघेही तेव्हा खूप मोठे होण्याची स्वप्ने पाहत होते. दोघेही कफ़ल्लक आणि भणंग(संपत्तीने, टॅलंटने नव्हे), . पण दोघेही दुर्दम्य आशावादी! पुढे दोघेही आपापल्या क्षेत्रात topला पोचलेत.हाच फ़िरोझ खान जेव्हा आपल्याच भावाबरोबर, संजय(ऊर्फ़ अब्बास) खान competition मध्ये acting आणि roles करत होता तेव्हा मुमताज त्यांच्यामध्ये common होती. लग्नं तिने संजयशी केले पण फ़ायदा उचलला फ़िरोझ खानने कुर्बानी मध्ये expose करून. विचार करा स्वत:च्या वहिनीला असा कोणी दिर expose करू शकेल का? पण exactly तशीच कानकोंड्यासारखी हकीकत झाली अनिल कपूरची जेव्हा त्याच्या भावाने, बोनीने, श्रीदेवीशी, अनिलच्या गाजलेल्या नायिकेशी लग्नं केले. अनिल कपूर sensitive म्हणून तो असं बोलला की एकाच घरात मी आणि माझी वहिनी राहतोय जिच्याबरोबर मी hot scenes केलेत मला किती embaraassing वाटतं म्हणून सांगू. खरं तर अनिल कपूर हा कपूर आडनावाला शोभा देत नाही. कारण राज कपूरच्या घराण्यात, हे सर्वं common आहे.
गीता बालीने राज कपूरबरोबर जोडी जमवली screen वर (पहा बावरे नैन) पण प्रत्यक्षात ती शम्मीकपूरची बायको झाली. नीतु सिंग ने पदार्पण केले रणधीर कपूरबरोबर(रिक्षावाला सिनेमात), गाजवला screen शशी कपूरबरोबर(दीवार आणि ईतर काही), ऋषीच्या काकाबरोबर. सून झाली ती ऋषीमुळे! बबिता ही याला अपवाद नहती. तिने शम्मी कपूरबरोबर हिट सिनेमे(तुमसे अच्छा कौन है) दिले आणि settle झाली रणधीरबरोबर. ऋषीने त्याच परंपरेत, screen chemistry जमवली पद्मिनी कोल्हापुरेबरोबर(प्रेमरोग,जमाने को तिखाना है), पण तेव्हा ती चिंपू कपूरबरोबर involved होती आणि पुढे कपूर खानदानाची बहू होता होता वाचली. महान दिर-भावजय, आणि काका -पुतणसून परंपरा आपल्याला राज कपूरने दिली आहे याचे भान आहे का कोणाला?
पुढे राजेश खन्नाला सोडून तिने अंबानी घराण्याशी घरोबा जोडला, तेव्हा राजेश खन्ना म्हणाला होता, अंजू महेंद्रूला मी सोडले, डिंपल व मी समजून वेगळे झालो, पण टिनाने मला सोडले. circle पूर्णं झाले. फ़िरोझ खान व मारिओ मिरांडा हे एकेकाळी मुंबईत रूम-मेट होते. एका लॉजमध्ये. दोघेही तेव्हा खूप मोठे होण्याची स्वप्ने पाहत होते. दोघेही कफ़ल्लक आणि भणंग(संपत्तीने, टॅलंटने नव्हे), . पण दोघेही दुर्दम्य आशावादी! पुढे दोघेही आपापल्या क्षेत्रात topला पोचलेत.हाच फ़िरोझ खान जेव्हा आपल्याच भावाबरोबर, संजय(ऊर्फ़ अब्बास) खान competition मध्ये acting आणि roles करत होता तेव्हा मुमताज त्यांच्यामध्ये common होती. लग्नं तिने संजयशी केले पण फ़ायदा उचलला फ़िरोझ खानने कुर्बानी मध्ये expose करून. विचार करा स्वत:च्या वहिनीला असा कोणी दिर expose करू शकेल का? पण exactly तशीच कानकोंड्यासारखी हकीकत झाली अनिल कपूरची जेव्हा त्याच्या भावाने, बोनीने, श्रीदेवीशी, अनिलच्या गाजलेल्या नायिकेशी लग्नं केले. अनिल कपूर sensitive म्हणून तो असं बोलला की एकाच घरात मी आणि माझी वहिनी राहतोय जिच्याबरोबर मी hot scenes केलेत मला किती embaraassing वाटतं म्हणून सांगू. खरं तर अनिल कपूर हा कपूर आडनावाला शोभा देत नाही. कारण राज कपूरच्या घराण्यात, हे सर्वं common आहे.
गीता बालीने राज कपूरबरोबर जोडी जमवली screen वर (पहा बावरे नैन) पण प्रत्यक्षात ती शम्मीकपूरची बायको झाली. नीतु सिंग ने पदार्पण केले रणधीर कपूरबरोबर(रिक्षावाला सिनेमात), गाजवला screen शशी कपूरबरोबर(दीवार आणि ईतर काही), ऋषीच्या काकाबरोबर. सून झाली ती ऋषीमुळे! बबिता ही याला अपवाद नहती. तिने शम्मी कपूरबरोबर हिट सिनेमे(तुमसे अच्छा कौन है) दिले आणि settle झाली रणधीरबरोबर. ऋषीने त्याच परंपरेत, screen chemistry जमवली पद्मिनी कोल्हापुरेबरोबर(प्रेमरोग,जमाने को तिखाना है), पण तेव्हा ती चिंपू कपूरबरोबर involved होती आणि पुढे कपूर खानदानाची बहू होता होता वाचली. महान दिर-भावजय, आणि काका -पुतणसून परंपरा आपल्याला राज कपूरने दिली आहे याचे भान आहे का कोणाला?
Sunday, December 17, 2006
गॉसिप सूरत स्टाईल - ३
सूरत म्हंटलं की संजीवकुमार आठवतो. सूरतला संजीवकुमार रोड पण आहे एक त्याच्या स्म्रुतीप्रित्यर्थ! पण सूरती लोकांसाठी तो संजीवकुमार नाही तर आपडो हरीभाई (जरीवाला). हाच संजीवकुमार ह्या जगात एकटाच आला आणि एकटाच(लग्नं नं करताच!) गेला. जाताना त्याने ह्या एकटेपणाशी जो सामना दिला तो जरूर appreciate करण्यासारखा आहे. त्यातून त्याचा निरागसपणाच दिसतो. एकट्यातून दुकटं होण्याची एक धडपड दिसते.
फ़ार पूर्वी जेव्हा संजीवकुमार सिनेमाच्या glamorous world मध्ये राहूनही स्वत:ला एकही नटी बायको म्हणून वश का होत नाही हे रडगाणे मित्रांसमोर गात होता तेव्हा एका मित्राने त्याला सल्ला दिला," त्यात काय आहे, उद्या तू एक सुंदरशी आणि महागडी साडी घेऊन ये. त्याला एक चिठ्ठी लाव, जी कोणी सुंदर व्यक्ती ही साडी घेऊन जाईल ती mrs. sanjeevakumar होईल. बस सेटवर हे तू उद्या करच. " झालं. संजीवकुमारने त्याप्रमाणे एक भारीशी साडी चिठ्ठी लावून सेटवर प्रतीक्षा करत बसला. तिकडून सायरा बानू आली, तिने ती साडी पाहीली, उचलली, चिठ्ठी वाचून दूर भिरकवून दिली आणि संजीवकुमारच्या ह्रुदयावरून आपला bulldozer चालवात दुष्टपणे निघून गेली.
एवढ्यातेवढ्यावरून निराश होईल तो संजीवकुमार नव्हताच. पुन्हा त्याने रडगाणे मित्रांसमोर गायले. पुन्हा मित्रांनी सल्ला दिला, "अरे, heroinला जरा प्रेमाने जास्त जवळ घे love scenes च्या वेळेस. तुझे प्रेम जरा तिला जाणवू दे. मग पहा ती तुझ्या गळ्यात पडते की नाही ते. " लगेच आपला संजीवकुमार 'देवी' च्या सेटवर दुसर्या दिवशी नूतनबरोबर काम करताना ते लक्षात ठेवून वागला. काय आश्चर्य? नूतनने लगेच संजीवकुमारच्या श्रीमुखात भडकावली व त्याच्याबरोबर पुढे काम नं करण्याची शपथही घेतली.
अशी कितीतरी encounters सहन करत करत जेव्हा संजीवकुमार ह्या नावाला वलय लाभले तेव्हा परिस्थिती बदलली. सुलक्षणा पंडित संजीवकुमारला त्याच्या घरच्या पार्ट्यांमध्ये हवं नको ते बघायची. त्याच्याबरोबर आयुष्यभर राहण्याची तिची तयरी होती. पण हाय रे दैवा! येथे संजीवकुमारची आई आडवी आली असे म्हणतात. तिला सुलक्षणा सून म्हणून नापसंत होती. सुलक्षणाचे हे दुसरे अपयश! आधी ती किशोरकुमारच्या orchestraa बरोबर रहायची. त्यांचा 'झिम ना झिम झिम झिम नाला' ह्या गाण्यावर अख्खी vrce annual gathering मध्ये डोलत होती १९६८ मध्ये त्यात माझ्या काकांच्या क्रुपेने मी पण होतो. दोन दिवस आम्ही त्याच गाण्यावर तरंगत होतो.
त्यानंतर आली संजीवकुमारच्या आयुष्यात नीता मेहता. कर्ज आठवतो? त्यात तीच त्याची बायको होती. पण तिला डोळ्यांचा solid problem झाला आणि तिला screen पुरतंच त्याची बायको होण्यावर समाधान मानावं लागलं. हाच संजीवकुमार त्याच्या मित्रांमुळे शेवटी गेला. त्याची byepass झाल्यावर मित्रांनी त्याला ओली पार्टी द्यायला लावली. लगेच ईंद्रदेवालाही त्याची स्टाईल आवडली अन त्याने संजीवकुमारला सोमरस प्यायला वर बोलावून घेतले दुसर्या दिवशी! आमच्या भाषेत संजीवकुमार सदेह सबाटली वैकुंठाला गेला.
हे सर्वं खरंही(?) असलं तरी संजीवकुमार हा आजही लाडका आहे actors चा actor म्हणून! परिचय मधला बाप, मौसम मधला बाप आणि ऍक्टिंमधलाही बापच!
फ़ार पूर्वी जेव्हा संजीवकुमार सिनेमाच्या glamorous world मध्ये राहूनही स्वत:ला एकही नटी बायको म्हणून वश का होत नाही हे रडगाणे मित्रांसमोर गात होता तेव्हा एका मित्राने त्याला सल्ला दिला," त्यात काय आहे, उद्या तू एक सुंदरशी आणि महागडी साडी घेऊन ये. त्याला एक चिठ्ठी लाव, जी कोणी सुंदर व्यक्ती ही साडी घेऊन जाईल ती mrs. sanjeevakumar होईल. बस सेटवर हे तू उद्या करच. " झालं. संजीवकुमारने त्याप्रमाणे एक भारीशी साडी चिठ्ठी लावून सेटवर प्रतीक्षा करत बसला. तिकडून सायरा बानू आली, तिने ती साडी पाहीली, उचलली, चिठ्ठी वाचून दूर भिरकवून दिली आणि संजीवकुमारच्या ह्रुदयावरून आपला bulldozer चालवात दुष्टपणे निघून गेली.
एवढ्यातेवढ्यावरून निराश होईल तो संजीवकुमार नव्हताच. पुन्हा त्याने रडगाणे मित्रांसमोर गायले. पुन्हा मित्रांनी सल्ला दिला, "अरे, heroinला जरा प्रेमाने जास्त जवळ घे love scenes च्या वेळेस. तुझे प्रेम जरा तिला जाणवू दे. मग पहा ती तुझ्या गळ्यात पडते की नाही ते. " लगेच आपला संजीवकुमार 'देवी' च्या सेटवर दुसर्या दिवशी नूतनबरोबर काम करताना ते लक्षात ठेवून वागला. काय आश्चर्य? नूतनने लगेच संजीवकुमारच्या श्रीमुखात भडकावली व त्याच्याबरोबर पुढे काम नं करण्याची शपथही घेतली.
अशी कितीतरी encounters सहन करत करत जेव्हा संजीवकुमार ह्या नावाला वलय लाभले तेव्हा परिस्थिती बदलली. सुलक्षणा पंडित संजीवकुमारला त्याच्या घरच्या पार्ट्यांमध्ये हवं नको ते बघायची. त्याच्याबरोबर आयुष्यभर राहण्याची तिची तयरी होती. पण हाय रे दैवा! येथे संजीवकुमारची आई आडवी आली असे म्हणतात. तिला सुलक्षणा सून म्हणून नापसंत होती. सुलक्षणाचे हे दुसरे अपयश! आधी ती किशोरकुमारच्या orchestraa बरोबर रहायची. त्यांचा 'झिम ना झिम झिम झिम नाला' ह्या गाण्यावर अख्खी vrce annual gathering मध्ये डोलत होती १९६८ मध्ये त्यात माझ्या काकांच्या क्रुपेने मी पण होतो. दोन दिवस आम्ही त्याच गाण्यावर तरंगत होतो.
त्यानंतर आली संजीवकुमारच्या आयुष्यात नीता मेहता. कर्ज आठवतो? त्यात तीच त्याची बायको होती. पण तिला डोळ्यांचा solid problem झाला आणि तिला screen पुरतंच त्याची बायको होण्यावर समाधान मानावं लागलं. हाच संजीवकुमार त्याच्या मित्रांमुळे शेवटी गेला. त्याची byepass झाल्यावर मित्रांनी त्याला ओली पार्टी द्यायला लावली. लगेच ईंद्रदेवालाही त्याची स्टाईल आवडली अन त्याने संजीवकुमारला सोमरस प्यायला वर बोलावून घेतले दुसर्या दिवशी! आमच्या भाषेत संजीवकुमार सदेह सबाटली वैकुंठाला गेला.
हे सर्वं खरंही(?) असलं तरी संजीवकुमार हा आजही लाडका आहे actors चा actor म्हणून! परिचय मधला बाप, मौसम मधला बाप आणि ऍक्टिंमधलाही बापच!
Sunday, December 10, 2006
बाबांचा अभ्यास?
स्थळ : सूरत, वेळ : संध्याकाळची, ग्रूप : वात्सल्य, बडबडीचा मुद्दा : लहान मुलांचे problems.
दोन तास मुलांचे problems समजून घ्यावे कसे एक पालक म्हणून हे डोक्यावर hammer झाल्यामुळे, मी आम्च्या सिद्धिबरोबर (वय वर्षे सहा) बोलायला सुरूवात केली. आणि अहो आश्चर्यम! मला माझ्या कामाबद्दल एक वेगळाच view मिळाला.
मी: लहान मुलांना किती प्रॉब्लेमस असतात. रोज सकाळी उठायचं. अन कित्ती कामं असतात. ब्रश करायचं. अंघॊळ करायची. मग शाळेचा uniform घालायचा. लंच बॉक्स घ्यायचा. दप्तर घ्यायचे. पाण्याची bottle घ्याअयची. home work झाले की नाही चेक करायचे. रिक्षामध्ये बसायचे. दहा बारा मुलांबरोबर दाटीवाटीने बसायचे.
सिद्धी : हो नं! आणि तुम्हा मोठ्या माणसांना काहीच काम नसतं. सकाळी उठता. आयता चहा पिता. आईने बनविलेला नाश्ता खाता. ऎटीत स्वत:च्या कारमध्ये बसून कामाला जाता. संध्याकाळी घरी येताच म्हणता , "थकलो. काहीतरी खायला दे. " बरं काही मेहनतीच tension च काम तर काही करत नाही. बसून तर असता टेबल- खुर्चीवर.
मी : आणि माझा अभ्यास! तो कसा असतो?
सिद्धी : तुमचा काही अभ्यास असतो का? एवढी घरात पुस्तके आहेत. जाडी जाडी. तुम्ही काय कोणतंही पुस्तक कधीही घेता. त्यातील कोणतंही पान काढता. मी बघते, तुम्ही एका तासात दोन पाने फ़ार तर वाचता नाहीतर दोन तासात दीड पाने लिहीता. हा काय अभ्यास आहे?
मी : मग कसा असतो अभ्यास?
सिद्धी : अभ्यास म्हणजे नीट होम वर्क दिलेलं असतं. प्रत्येक सबजेक्टच एक पुस्तक असतं. एक वही असते. त्यात सगळी प्रश्नोत्तरे लिहायची असतात. दोन तासात वीस वीस पाने लिहावी लागतात. तेव्हा कुठे अभ्यास होतो.
मी : मग मी येऊ का तुझ्या शाळॆत? अभ्यास शिकायला?
सिद्धी : काही नको. तुम्हाला गुजराथीत लिहीता येत नाही. नापास तरी व्हाल जुजराथीत नाहीतर माझ्या पेपरमधून कॉपी करताना पकडले जाल तर माझे नाक कापल्या जाईल. तुम्ही तुमच्या कॉलेजमध्येच बरे आहात.
दोन तास मुलांचे problems समजून घ्यावे कसे एक पालक म्हणून हे डोक्यावर hammer झाल्यामुळे, मी आम्च्या सिद्धिबरोबर (वय वर्षे सहा) बोलायला सुरूवात केली. आणि अहो आश्चर्यम! मला माझ्या कामाबद्दल एक वेगळाच view मिळाला.
मी: लहान मुलांना किती प्रॉब्लेमस असतात. रोज सकाळी उठायचं. अन कित्ती कामं असतात. ब्रश करायचं. अंघॊळ करायची. मग शाळेचा uniform घालायचा. लंच बॉक्स घ्यायचा. दप्तर घ्यायचे. पाण्याची bottle घ्याअयची. home work झाले की नाही चेक करायचे. रिक्षामध्ये बसायचे. दहा बारा मुलांबरोबर दाटीवाटीने बसायचे.
सिद्धी : हो नं! आणि तुम्हा मोठ्या माणसांना काहीच काम नसतं. सकाळी उठता. आयता चहा पिता. आईने बनविलेला नाश्ता खाता. ऎटीत स्वत:च्या कारमध्ये बसून कामाला जाता. संध्याकाळी घरी येताच म्हणता , "थकलो. काहीतरी खायला दे. " बरं काही मेहनतीच tension च काम तर काही करत नाही. बसून तर असता टेबल- खुर्चीवर.
मी : आणि माझा अभ्यास! तो कसा असतो?
सिद्धी : तुमचा काही अभ्यास असतो का? एवढी घरात पुस्तके आहेत. जाडी जाडी. तुम्ही काय कोणतंही पुस्तक कधीही घेता. त्यातील कोणतंही पान काढता. मी बघते, तुम्ही एका तासात दोन पाने फ़ार तर वाचता नाहीतर दोन तासात दीड पाने लिहीता. हा काय अभ्यास आहे?
मी : मग कसा असतो अभ्यास?
सिद्धी : अभ्यास म्हणजे नीट होम वर्क दिलेलं असतं. प्रत्येक सबजेक्टच एक पुस्तक असतं. एक वही असते. त्यात सगळी प्रश्नोत्तरे लिहायची असतात. दोन तासात वीस वीस पाने लिहावी लागतात. तेव्हा कुठे अभ्यास होतो.
मी : मग मी येऊ का तुझ्या शाळॆत? अभ्यास शिकायला?
सिद्धी : काही नको. तुम्हाला गुजराथीत लिहीता येत नाही. नापास तरी व्हाल जुजराथीत नाहीतर माझ्या पेपरमधून कॉपी करताना पकडले जाल तर माझे नाक कापल्या जाईल. तुम्ही तुमच्या कॉलेजमध्येच बरे आहात.
दिनचर्यानिष्ठांची मांदियाळी
नंदनने Tag केले होते "पुस्तकनिष्ठांची मांदियाळी"!. मी सुचवतोय "दिनचर्यानिष्ठांची मांदियाळी". तुमच्या दररोजच्या आयुष्यातला एक typical दिवस कसा गेला. ट्युलिपला यात supreme judge करावे लागेल कारण तिच्या ब्लॉग वरील articles मुळेच हा विषय सुचला.
सकाळी ६चा गजर कानात शिरतो तेव्हा आपल्याला फ़क्तं कानच आहेत हे जाणवतं. बाकी शरीराचे अवयव हे युध्धात जायबंदी झालेल्या सैनिकाच्या स्वरूपात इकडेतिकडे विखुरलेले असतात. हळुहळू मेंदू कार्यरत होतो. हात पाय पाठ पोट सर्वं काही आपापल्या ठिकाणी रात्री जसे होते तसे आहेत याची अंधुकशी कल्पना येते. पण चहा ही एकमेव गोष्टं सर्वं आळसावर मात करायला लावते. जे काम मेंदू करू शकत नाही ते एक चहाच करू शकतो. (तिरडीवर ठेवलेल्या माझ्या कलेवराला जर एक कप चहा देतो म्हंटलं तर हा तिरडीवर उठून बसेल - माझ्या जवळच्या मित्रांची comment).
आपण आपल्याच घरात आहोत या जाणिवेने मन आळसावते आणि झोपेत चालाल्यासारखा एक human robot चहाचे सोपस्कार सुरू करतो. ओठात अडकवलेला tooth-brush, हातात चहाचे भांडे, दुसर्या हाताने गॅसला व स्वत:ला ठिणगी देण्याचे पुण्यकर्म ह्या सोपस्कारातून जेव्हा हळूच red lable चा खुमार नाकात दरवळतो तेव्हा tooth-brush जोरजोरात चालतो. ब्रश करून येईस्तोवर, दूध वरती येवू पहातं त्याला उचलून त्याच्याखालचा जाळ थोपवितो.
एक बंपर कप भरून चहा, जवळच्या बेकरीचे खारी टोस्ट, दरवाज्यात अडकवलेला पेपर सफ़ाईने काढून टेबलावर. ट्युबलाईट , पंखा हे केव्हा ऑन केलेत ते यांत्रिक माणसाला कळत नाही. पेपर वाचल्यानंतर, सत्यम शिवम सुन्दरम! (राज कपूरचा सत्यम शिवम सुंदरम पाहिल्यानंतर shit, shave, shower ह्याऎवजी सत्यम शिवम सुंदरम हीच terminology वापरतोय. nature's call हे सत्य, दाढी हे शिवम व अंघोळ हे सुंदरम!) लगेच तयार होवून अडीच किलोमीटरवर असलेल्या officers' gymkhana त दाखल होतो. थंडीतही पोहोण्याची सवय फ़ार चांगली. अख्या क्लबमध्ये मी एकटाच swimming करणारा हिवाळ्यातसुध्धा! पण त्यामुळे हा swimming pool माझा एकट्याचा असल्यासारखा. (मला आता परदेशात जायची गरज नाही. कारण तेथेही काय करणार तर मोठे घर घेवून त्यात एक स्वत:चा swimming pool बांधणार. मग हे काय वाईट आहे?)
stereoवर गाणी ऎकत रोजचा पल्ला गाठला की वर येवून, तापीच्या विशाल पात्राचे दर्शन डोळॆ भरून घेतो. क्लब तापीच्या किनार्यावर. सकाळच्या अंधूक, misty वातावरणात, अलगद नागमोडी वळण घेणारी तापी फ़ार सुंदर दिसते. जवळच्या पुलावर अजून क्लासला जाणार्यांची व सकाळचा व्यायाम आटोपून जाणार्यांची दरवळ असते.
तयार होवून परत जाताना रात्री तपासलेल्या उत्तरपत्रिकांमधील मासलेवाईक उत्तरांची आठवण गालातल्या गालात हसवून जाते. परीक्षा देताना जास्तं चांगलं होतं. परीक्षा दिली आणि उंडारायला मोकळॆ. आता नाण्याची दुसरी बाजू कळते. ती जास्तं दु:खदायक असते. 'आपुललीच प्रतिमा होते आपुलीच वैरि' प्रमाणे विद्यार्थी theoretical प्रश्नात भलतेच काही तरी लिहीतात. माझा मित्र म्हणतो त्याप्रमाणे, "तू जसं तुला पाहीजे ते विचारतोस, तसे त्यांनाही जे हवे ते लिहीण्याचे स्वातंत्र्य आहे" . कोणत्याही structure मध्ये अमुक एका गोष्टीचे महत्व विचारले की, " It is very impotant to have this in the design. As design is based on this, it is rquired to have this. However, without this, design cannot be achieved. .... Finally, it must be said that this has to be in the design" . डोक्याचं नाव कपाळ!, माठात भरलं नाही पाणी, बाप म्हणतो खोदेल सोन्याच्या खाणी! संपूर्ण पेपर तपासण्याच्या कटकटीतला हाच तो तेवढा हसवणारा प्रकार जो खरं तर black humour ह्या प्रकारात मोडतो. कारण मीच करता आणि करविता, पण शरण तुला भगवंता!
साडेनऊ वाजता डिपार्टमेंटमध्ये पाऊल टाकताच, टेबलवर, दुपारच्या मीटिंगचा फ़तवा पडलेला असतो. साडेदहाचे lecture . प्युनला सेमिनार रूम उघडून ठेवायला सांगतो. लेक्चर ची कवच कुंडले (खडू- मस्टर, वगैरे), तयार ठेवून, एक कप चहा ढोसून, दिवसाची सुरूवात होते , साहित्यीक भाषेत, मेंढरे हाकायला. आमच्या professionची "लाल" करायची तर साक्षात भगवान मुरलीधर आमचा पहीला मेंढपाळ!. फ़क्तं बासरीऎवजी खडू आणि गाण्यांऎवजी रूक्ष गद्य आवाज(ज्याला नरडे म्हणतात). वर्गात नेहमीप्रमाणेच. फ़क्तं कोणी मुलाने difficulty विचारली तर सर्वांचे चेहरे त्रासिक. काय हा वेळ खातोय. पण तेच जर ती डिफ़िकल्टी एका सुबक ठेंगणीने विचारली असेल तर सगळा क्लास खडबडून जागा होतो व त्या थोर मुलीकडे एकटक बघतो. मी जरा उत्तर जास्तच elaborate करावे हे त्यांच्या डोळ्यात स्पष्टं दिसतं.
लेक्चर आटोपून परतताना निरोप येतो, post-graduate in-chargeचा, आज सेमिनार आहे. आल्या पावली सेमिनाररूमम्ध्ये स्थानापन्नं! वातावरण गंभीर. थोडीशी कुजबूज. आमच्या चेहेर्य़ांवरून आम्हा परीक्षकांच्या मूडचा अंदाज घेण्याचा जमलेल्या विद्यार्थ्यांचा एक केविलवाणा प्रयत्न. बाहेर दोन प्युन दिमतीला हजर. एक योग्य(? प्र्श्नोत्तरांच्या) वेळेला चहा द्यायला. दूसरा काही हवं नको बघायला.
पहीला विद्यार्थी सुरू करतो. दहा ऎवजी वीस मिनिटे घेतो. डोकं चढून जातं. कारण रिपोर्टमध्ये references, alphabetically आणि पाहीजे त्या formatमध्ये नसतात. conclusion च्या नावाने आनंद असतो. English construction आणि grammar ह्यांचा केव्हाच घटस्फ़ोट झालेला असतो. दोन चार प्र्श्नं विचारून त्याची गच्छंती करतो. दुसरा येतो. तो राम तर हा लक्ष्मण. मागे एक सीता ऊभीच असते आणि हनुमान तर कित्येक. कारण प्रत्येकालाच ह्या अग्निपरीक्षेतून जायचेय. पण आम्हाला तर हे सेमिनार ऎकून धरणी आम्हाला पोटात घेईल तर बरं असं वाटतं.
एव्हाना पोटात कावळे कोकलायला लागतात. दोन चार महत्वाची circulars, कागद sign करून कार स्टार्ट होते तेवढ्यात दुपारचे १.३० झालेले घड्याळ दाखवतं. रेडिऒ सुरू होतो आणि आवडते गीत सुरू होतं,"तुम्हारा चाहनेवला खुदाकी दुनियामे"
घरी सौ.नी चिठ्ठी ठेवली असते त्याप्रमाणे, भाजी गरम करून, केळ्याचे शिक्रण बनवून, जेवायला सुरूवात होते. सोबत दिवाळी अंक. सानियाचे जपानमधील फ़ुलांचे वर्णन सुगंधाशिवाय सर्वं काही transfer करून सोडतं मनात. १५ मिनिटांची एक डुलकी घेऊन परत कॉलेजच्या वाटेवर. सदाबहार गीते प्रोग्रॅम चालू असतो रेडिओवर.
मीटिंग सुरू होताच जेवणाची व गाण्याची नशा उतरली असते. एक official, ruthless गेम सुरू झाला असतो. मीटिंग अमक्याने बोलावलीय म्हणजे प्रॉब्लेम हाच असणार. मीटिंगच्या आधीच agenda चे सूतोवाच होतं. सगळ्यांनी आपापल्या positions कित्येक वर्षांपासून घेतलेल्याच असतात. कोण कोणाचा चमचा आहे, कुणाचा स्वार्थ कुठे दडला आहे हे open secret असतं. तरीही हा गेम खेळायचा असतो. त्यात जर खरोखर students चे भले झाले तर थोडा दिलासा!.
मिटिंग संपते. प्रत्येकजण आपापली हत्यारे, तलवार, सुरा, पिस्तोल, म्यान करतात.(जो साधा protest करतो तो सुरा, जो दुसर्याचे म्हणणे हाणून पाडतो तो तलवार वाला, व मीटिंगचा चेअरमन हा पिस्तोलवाला. सर्वांना silent करण्याचे काम त्याचे!.
पाच वाजता खरं academic काम सुरू होतं. दुसर्या दिवशीचे lectures काय, books काढून ठेवणे, transparencies एकदा डोळ्यांखालून घालणे. इतर colleaguesना intercom वरून सूचना देणे. आता हुश्शं म्हणणार तेव्ढ्यात m.Tech. आणि research चे विद्यार्थी गळ टाकून बसले असतात त्यांच्या गळाला मी लागतो. त्यांच्याशी discuss करता करता सात सहज वाजतात. अचानक मोबाईल वाजतो. ": कुठे आहात? घरी केव्हा येणार? " फ़ोनवर सौ.ना तटवून ३० मिनिटांनी स्वारी घरी दाखल जालेली असते. सिध्धी नेहमीप्रमाणे,' बाबा , आज काय गम्मत झाली कॉलेजमध्ये ते सांगा.' त्यावर एक जुनी आठवलेली गंमत तयार करून बसतो.
आज बसलोय मराठीब्लॉगसमोर नसलेली गंमत असलेली करून दाखवण्यात!
आता tag करतोय मी randomly यांना
नंदन
ट्युलिप
गायत्री
सुमेधा
सकाळी ६चा गजर कानात शिरतो तेव्हा आपल्याला फ़क्तं कानच आहेत हे जाणवतं. बाकी शरीराचे अवयव हे युध्धात जायबंदी झालेल्या सैनिकाच्या स्वरूपात इकडेतिकडे विखुरलेले असतात. हळुहळू मेंदू कार्यरत होतो. हात पाय पाठ पोट सर्वं काही आपापल्या ठिकाणी रात्री जसे होते तसे आहेत याची अंधुकशी कल्पना येते. पण चहा ही एकमेव गोष्टं सर्वं आळसावर मात करायला लावते. जे काम मेंदू करू शकत नाही ते एक चहाच करू शकतो. (तिरडीवर ठेवलेल्या माझ्या कलेवराला जर एक कप चहा देतो म्हंटलं तर हा तिरडीवर उठून बसेल - माझ्या जवळच्या मित्रांची comment).
आपण आपल्याच घरात आहोत या जाणिवेने मन आळसावते आणि झोपेत चालाल्यासारखा एक human robot चहाचे सोपस्कार सुरू करतो. ओठात अडकवलेला tooth-brush, हातात चहाचे भांडे, दुसर्या हाताने गॅसला व स्वत:ला ठिणगी देण्याचे पुण्यकर्म ह्या सोपस्कारातून जेव्हा हळूच red lable चा खुमार नाकात दरवळतो तेव्हा tooth-brush जोरजोरात चालतो. ब्रश करून येईस्तोवर, दूध वरती येवू पहातं त्याला उचलून त्याच्याखालचा जाळ थोपवितो.
एक बंपर कप भरून चहा, जवळच्या बेकरीचे खारी टोस्ट, दरवाज्यात अडकवलेला पेपर सफ़ाईने काढून टेबलावर. ट्युबलाईट , पंखा हे केव्हा ऑन केलेत ते यांत्रिक माणसाला कळत नाही. पेपर वाचल्यानंतर, सत्यम शिवम सुन्दरम! (राज कपूरचा सत्यम शिवम सुंदरम पाहिल्यानंतर shit, shave, shower ह्याऎवजी सत्यम शिवम सुंदरम हीच terminology वापरतोय. nature's call हे सत्य, दाढी हे शिवम व अंघोळ हे सुंदरम!) लगेच तयार होवून अडीच किलोमीटरवर असलेल्या officers' gymkhana त दाखल होतो. थंडीतही पोहोण्याची सवय फ़ार चांगली. अख्या क्लबमध्ये मी एकटाच swimming करणारा हिवाळ्यातसुध्धा! पण त्यामुळे हा swimming pool माझा एकट्याचा असल्यासारखा. (मला आता परदेशात जायची गरज नाही. कारण तेथेही काय करणार तर मोठे घर घेवून त्यात एक स्वत:चा swimming pool बांधणार. मग हे काय वाईट आहे?)
stereoवर गाणी ऎकत रोजचा पल्ला गाठला की वर येवून, तापीच्या विशाल पात्राचे दर्शन डोळॆ भरून घेतो. क्लब तापीच्या किनार्यावर. सकाळच्या अंधूक, misty वातावरणात, अलगद नागमोडी वळण घेणारी तापी फ़ार सुंदर दिसते. जवळच्या पुलावर अजून क्लासला जाणार्यांची व सकाळचा व्यायाम आटोपून जाणार्यांची दरवळ असते.
तयार होवून परत जाताना रात्री तपासलेल्या उत्तरपत्रिकांमधील मासलेवाईक उत्तरांची आठवण गालातल्या गालात हसवून जाते. परीक्षा देताना जास्तं चांगलं होतं. परीक्षा दिली आणि उंडारायला मोकळॆ. आता नाण्याची दुसरी बाजू कळते. ती जास्तं दु:खदायक असते. 'आपुललीच प्रतिमा होते आपुलीच वैरि' प्रमाणे विद्यार्थी theoretical प्रश्नात भलतेच काही तरी लिहीतात. माझा मित्र म्हणतो त्याप्रमाणे, "तू जसं तुला पाहीजे ते विचारतोस, तसे त्यांनाही जे हवे ते लिहीण्याचे स्वातंत्र्य आहे" . कोणत्याही structure मध्ये अमुक एका गोष्टीचे महत्व विचारले की, " It is very impotant to have this in the design. As design is based on this, it is rquired to have this. However, without this, design cannot be achieved. .... Finally, it must be said that this has to be in the design" . डोक्याचं नाव कपाळ!, माठात भरलं नाही पाणी, बाप म्हणतो खोदेल सोन्याच्या खाणी! संपूर्ण पेपर तपासण्याच्या कटकटीतला हाच तो तेवढा हसवणारा प्रकार जो खरं तर black humour ह्या प्रकारात मोडतो. कारण मीच करता आणि करविता, पण शरण तुला भगवंता!
साडेनऊ वाजता डिपार्टमेंटमध्ये पाऊल टाकताच, टेबलवर, दुपारच्या मीटिंगचा फ़तवा पडलेला असतो. साडेदहाचे lecture . प्युनला सेमिनार रूम उघडून ठेवायला सांगतो. लेक्चर ची कवच कुंडले (खडू- मस्टर, वगैरे), तयार ठेवून, एक कप चहा ढोसून, दिवसाची सुरूवात होते , साहित्यीक भाषेत, मेंढरे हाकायला. आमच्या professionची "लाल" करायची तर साक्षात भगवान मुरलीधर आमचा पहीला मेंढपाळ!. फ़क्तं बासरीऎवजी खडू आणि गाण्यांऎवजी रूक्ष गद्य आवाज(ज्याला नरडे म्हणतात). वर्गात नेहमीप्रमाणेच. फ़क्तं कोणी मुलाने difficulty विचारली तर सर्वांचे चेहरे त्रासिक. काय हा वेळ खातोय. पण तेच जर ती डिफ़िकल्टी एका सुबक ठेंगणीने विचारली असेल तर सगळा क्लास खडबडून जागा होतो व त्या थोर मुलीकडे एकटक बघतो. मी जरा उत्तर जास्तच elaborate करावे हे त्यांच्या डोळ्यात स्पष्टं दिसतं.
लेक्चर आटोपून परतताना निरोप येतो, post-graduate in-chargeचा, आज सेमिनार आहे. आल्या पावली सेमिनाररूमम्ध्ये स्थानापन्नं! वातावरण गंभीर. थोडीशी कुजबूज. आमच्या चेहेर्य़ांवरून आम्हा परीक्षकांच्या मूडचा अंदाज घेण्याचा जमलेल्या विद्यार्थ्यांचा एक केविलवाणा प्रयत्न. बाहेर दोन प्युन दिमतीला हजर. एक योग्य(? प्र्श्नोत्तरांच्या) वेळेला चहा द्यायला. दूसरा काही हवं नको बघायला.
पहीला विद्यार्थी सुरू करतो. दहा ऎवजी वीस मिनिटे घेतो. डोकं चढून जातं. कारण रिपोर्टमध्ये references, alphabetically आणि पाहीजे त्या formatमध्ये नसतात. conclusion च्या नावाने आनंद असतो. English construction आणि grammar ह्यांचा केव्हाच घटस्फ़ोट झालेला असतो. दोन चार प्र्श्नं विचारून त्याची गच्छंती करतो. दुसरा येतो. तो राम तर हा लक्ष्मण. मागे एक सीता ऊभीच असते आणि हनुमान तर कित्येक. कारण प्रत्येकालाच ह्या अग्निपरीक्षेतून जायचेय. पण आम्हाला तर हे सेमिनार ऎकून धरणी आम्हाला पोटात घेईल तर बरं असं वाटतं.
एव्हाना पोटात कावळे कोकलायला लागतात. दोन चार महत्वाची circulars, कागद sign करून कार स्टार्ट होते तेवढ्यात दुपारचे १.३० झालेले घड्याळ दाखवतं. रेडिऒ सुरू होतो आणि आवडते गीत सुरू होतं,"तुम्हारा चाहनेवला खुदाकी दुनियामे"
घरी सौ.नी चिठ्ठी ठेवली असते त्याप्रमाणे, भाजी गरम करून, केळ्याचे शिक्रण बनवून, जेवायला सुरूवात होते. सोबत दिवाळी अंक. सानियाचे जपानमधील फ़ुलांचे वर्णन सुगंधाशिवाय सर्वं काही transfer करून सोडतं मनात. १५ मिनिटांची एक डुलकी घेऊन परत कॉलेजच्या वाटेवर. सदाबहार गीते प्रोग्रॅम चालू असतो रेडिओवर.
मीटिंग सुरू होताच जेवणाची व गाण्याची नशा उतरली असते. एक official, ruthless गेम सुरू झाला असतो. मीटिंग अमक्याने बोलावलीय म्हणजे प्रॉब्लेम हाच असणार. मीटिंगच्या आधीच agenda चे सूतोवाच होतं. सगळ्यांनी आपापल्या positions कित्येक वर्षांपासून घेतलेल्याच असतात. कोण कोणाचा चमचा आहे, कुणाचा स्वार्थ कुठे दडला आहे हे open secret असतं. तरीही हा गेम खेळायचा असतो. त्यात जर खरोखर students चे भले झाले तर थोडा दिलासा!.
मिटिंग संपते. प्रत्येकजण आपापली हत्यारे, तलवार, सुरा, पिस्तोल, म्यान करतात.(जो साधा protest करतो तो सुरा, जो दुसर्याचे म्हणणे हाणून पाडतो तो तलवार वाला, व मीटिंगचा चेअरमन हा पिस्तोलवाला. सर्वांना silent करण्याचे काम त्याचे!.
पाच वाजता खरं academic काम सुरू होतं. दुसर्या दिवशीचे lectures काय, books काढून ठेवणे, transparencies एकदा डोळ्यांखालून घालणे. इतर colleaguesना intercom वरून सूचना देणे. आता हुश्शं म्हणणार तेव्ढ्यात m.Tech. आणि research चे विद्यार्थी गळ टाकून बसले असतात त्यांच्या गळाला मी लागतो. त्यांच्याशी discuss करता करता सात सहज वाजतात. अचानक मोबाईल वाजतो. ": कुठे आहात? घरी केव्हा येणार? " फ़ोनवर सौ.ना तटवून ३० मिनिटांनी स्वारी घरी दाखल जालेली असते. सिध्धी नेहमीप्रमाणे,' बाबा , आज काय गम्मत झाली कॉलेजमध्ये ते सांगा.' त्यावर एक जुनी आठवलेली गंमत तयार करून बसतो.
आज बसलोय मराठीब्लॉगसमोर नसलेली गंमत असलेली करून दाखवण्यात!
आता tag करतोय मी randomly यांना
नंदन
ट्युलिप
गायत्री
सुमेधा
गॉसिप सूरत स्टाईल - २
हमसाया सिनेमा त्यातील गाण्यांमुळे आणि ओ.पी च्या music मुळे गाजला तितकाच माला सिन्हा आणि शर्मिला टागोरच्या कचकचीत भांडणामुळे पण गाजला होता. नंतर तीच भांडणाची परंपरा शर्मिलाने चालू ठेवली "दाग" पर्यंत. राखी तेव्हा नवीन होती. तिला शर्मिला व राजेश खन्नाने नवशिकी म्हणून भरपूर छळून घेतले. पण दैवाने तिच्याशी अजून एक विषारी खेळी खेळायची बाकी होती.
गुलज़ारशी लग्नं केल्यानंतर तिची ओळख, शेवाळी हिरव्या डोळ्यांची, समरसून acting करणारी नटी अधिक, गुलझारची बायको अशीही झाली. पण त्या गुलझारने स्वत:च्या सिनेमात तिच्याऎवजी शर्मिलाला घेतले आणि त्यांच्यात एक ठिणगी पडली. मौसम मुळे बोस्कियाना(गुलझारच्या घराचे नाव) तला बहराचा मौसम गेला असे म्हणतात. शर्मिलाचा जय झाला. राखीमधली नटी अत्रुप्तच राहीली.
याच शर्मिलाचा जेव्हा सगळी कडे जयजयकार चालू होता तेव्हा राज कपूर "मेरा नाम जोकर" साठी तिचे नावही घ्यायला तयार नव्हता. कारण सरळच होतं. राज कपूरच्याच शब्दात सांगायचं तर, शम्मी कपूर तेव्हा शर्मिलाबरोबर लग्नं करायचे की नाही या विचारात होता. जर त्याने खरोखरच लग्नं केले तर"कपूर खानदानातली बहू" बिकिनीत कशी दाखवणार? पण हाच प्रश्न त्याला क्रमाक्रमाने मुमताज व सायरा बानू बद्दलही पडला पुन्हा शम्मी कपूरमुळेच! शेवटी त्याने लग्नं केले ते नीलादेवीशी हे तर सर्वश्रुतच आहे. या सगळ्या भानगडीत आपल्याला जोकर मध्ये "त्सॅना रॅबिन्किना " आवडून गेली. "जुदा नही होंगे तो मिलेंगे कैसे" ह्या ओळी अजूनही ह्रुदयात घर करून आहेत.
राज कपूरला एकदा एका पत्रकाराने खंवचटपणे विचारले होते," तुम्ही तुमच्या प्रत्येक नटीशी लफ़डं का करता?" राज कपूरचे उत्तर फ़ार मासलेवाईक होते," इतरही producer लफ़डी करतात, पण ते माझ्याइतके हीटस देत नाहीत आणि माझा सिनेमा हीट नाही झाला तरी लोकांना वेड लावून जातो. जागते रहो, बूट पॉलीश बघतच राहतात. राज कपूरचे नुकतेच लग्न झाले होते त्यानंतर क्रिश्ना कपूरला घरी आल्या आल्या छोट्या शशी कपूरने तिला विचारले, "तुम यहा क्यू आयी हो? अपने घर क्यों नही जाती?" क्रिश्ना कपूरने एका interview त सांगितले होते की मी तेव्हाच छोट्या शशीचा हा सल्ला ऎकला असता आणि माहेरी परत गेली असती तर बरं झालं असतं. राज कपूरबद्दल एवढं पुरेसं आहे. त्याने इतरांना कायम हसू दिलेत पण क्रिश्नाला कायम आसू दिलेत. हसू आणि आसू राजच्या वैयक्तिक जीवनातही त्याची पाठ सोडायला तयार नव्हते.
गुलज़ारशी लग्नं केल्यानंतर तिची ओळख, शेवाळी हिरव्या डोळ्यांची, समरसून acting करणारी नटी अधिक, गुलझारची बायको अशीही झाली. पण त्या गुलझारने स्वत:च्या सिनेमात तिच्याऎवजी शर्मिलाला घेतले आणि त्यांच्यात एक ठिणगी पडली. मौसम मुळे बोस्कियाना(गुलझारच्या घराचे नाव) तला बहराचा मौसम गेला असे म्हणतात. शर्मिलाचा जय झाला. राखीमधली नटी अत्रुप्तच राहीली.
याच शर्मिलाचा जेव्हा सगळी कडे जयजयकार चालू होता तेव्हा राज कपूर "मेरा नाम जोकर" साठी तिचे नावही घ्यायला तयार नव्हता. कारण सरळच होतं. राज कपूरच्याच शब्दात सांगायचं तर, शम्मी कपूर तेव्हा शर्मिलाबरोबर लग्नं करायचे की नाही या विचारात होता. जर त्याने खरोखरच लग्नं केले तर"कपूर खानदानातली बहू" बिकिनीत कशी दाखवणार? पण हाच प्रश्न त्याला क्रमाक्रमाने मुमताज व सायरा बानू बद्दलही पडला पुन्हा शम्मी कपूरमुळेच! शेवटी त्याने लग्नं केले ते नीलादेवीशी हे तर सर्वश्रुतच आहे. या सगळ्या भानगडीत आपल्याला जोकर मध्ये "त्सॅना रॅबिन्किना " आवडून गेली. "जुदा नही होंगे तो मिलेंगे कैसे" ह्या ओळी अजूनही ह्रुदयात घर करून आहेत.
राज कपूरला एकदा एका पत्रकाराने खंवचटपणे विचारले होते," तुम्ही तुमच्या प्रत्येक नटीशी लफ़डं का करता?" राज कपूरचे उत्तर फ़ार मासलेवाईक होते," इतरही producer लफ़डी करतात, पण ते माझ्याइतके हीटस देत नाहीत आणि माझा सिनेमा हीट नाही झाला तरी लोकांना वेड लावून जातो. जागते रहो, बूट पॉलीश बघतच राहतात. राज कपूरचे नुकतेच लग्न झाले होते त्यानंतर क्रिश्ना कपूरला घरी आल्या आल्या छोट्या शशी कपूरने तिला विचारले, "तुम यहा क्यू आयी हो? अपने घर क्यों नही जाती?" क्रिश्ना कपूरने एका interview त सांगितले होते की मी तेव्हाच छोट्या शशीचा हा सल्ला ऎकला असता आणि माहेरी परत गेली असती तर बरं झालं असतं. राज कपूरबद्दल एवढं पुरेसं आहे. त्याने इतरांना कायम हसू दिलेत पण क्रिश्नाला कायम आसू दिलेत. हसू आणि आसू राजच्या वैयक्तिक जीवनातही त्याची पाठ सोडायला तयार नव्हते.
Monday, November 20, 2006
जोडगाणी
जोडगाणी!
उन्हाळ्यात रात्री फ़िरताना दिवस सुरू व्हायचा. सहज मैल दोन मैल चालणे व्हायचे. गप्पागप्पात विषयही कुठून कुठे भरकटत जायचे. तेवढ्यात एक लकेर सुरावटीसह कानावर येऊन आदळायची. "ना तुम हमे जानो, ना हम तुम्हे जाने, मगर लगता है कुछ ऎसा, मेरा हमदम मिल गया". हेमंतकुमारचा धीरगंभीर आवाज काळजाला छेद देऊन जायचा. त्याचा अवाज विरतो न विरतो तोच, सुमन कल्याणपूर तिच्या मधाळ आवाजात तेच आवाहन पुन्हा करायची. लाटेवर स्वार होवून डुंबायला हवे काय अजून? त्या गाण्याची गोडी संपते न संपते तोच, मुकेश त्याच्या अनुनासिक स्वरात, " रात और दिन दिया जले, मेरे मनमे फ़िरभी अंधियारा है, जाने कहा है वो साथी, तू जो मिले जीवन उजियारा है" आमचे ह्रुदय पिळवटून टाकायचा. त्याचे दु:ख कमी होते की काय असे वाटायला लावणारा स्वर पाठोपाठ यायचा लताचा, तेच सूर घेवून, पण काळजाला ऊभा छेद देवून.
एकाच गीताच्या दोन बाजू फ़ार हुरहूर लवून जातात. त्याच पठडितले हे पहा,"ऎ दिल कहा तेरी मंझिल, ना कोइ दिपक है, ना कोइ तारा, गुम है जमी, गुम आसमा, ऎ दिल कहा तेरी मंझिल!"
यातून वर येतो न येतो तोच "तुम मुझे यू भूला न पाओगे, जब कभी भी सुनोगे गीत मेरे, संग संग तुम भी गुनगुनाओगे" वेड लावतं. तीच मजा, " चंदनसा बदन, चंचल चितवन" दोन वेगवेगळ्या आवाजात ऎकताना येते. तोच मुकेश, तीच लता किंवा आशा अथवा सुमन असो, "tandem" उर्फ़ "जोडगाणी" ऎकताना एक वेगळीच नशा चढवून जातात.
पुरूष आणि स्त्री आवाजात तर जोडगाणि आहेतच, पण पुरूष आणि पुरूष ह्यांचीही जोडगाणी आहेत. त्यातले खास गाजलेले म्हणजे, "तुम बिन जाऊ कहा" हे रफ़ी आणि किशोर दोघांनीही समरसून गायलेले. पण तेव्हा यॉडलिंगचा जमाना होता आणि किशोरची नशा होती. बाजी किशोरच मारून गेला यात संशयच नव्हता. रफ़ीचे चाहतेसुध्धा हे तेव्हा कबूल करत होते. त्याहून वेगळे म्हणजे जिवाला चटका लावणारे, अमिताभ आणि लताचे, "नीला आसमा सो गया". सभोवतालचा धूसर निळा परीसर, आठवणीने आर्त झालेले डोळे, बोलका चेहरा, वियोग personified, असे हे चित्र, प्रेमभंगाला पण एका ऊच्च पातळीवर नेऊन ठवतं. नव्हे, आपला पण असा एक तरी प्रेमभंग झाला पाहीजे, ही ईच्छा उफ़ाळून वर येते. किती नशिबवान हे प्रेमभंगाने पोळलेले लोक हेच प्रकर्षाने जाणवते.
"परदेसियोंसे ना अखिया मिलाना", "वादिया मेरा दामन, रासते मेरी बाहे, जाओगे फ़िर कहा, तुम मुझे पाओगे", " जिया हो जिया हो जिया हो कुछ बोल दो", किंवा, "सौ साल पहले मुझे तुमसे प्यार था", "जब जब बहार आयी, और फ़ूल मुस्कुराये, मुझे तुम याद आये", "एहसान तेरा होगा मुझपर, दिल चाहता है वो कहने दो मुझे, तुमसे मोहोबत हो गयी है मुझे, पलकोंकी छांवमे रहने दो"
ही यादी थांबणारच नाही. एक ह्रुदय कमी पडत होते की काय म्हणून एकाच्वेळेस एका ह्रुदयात दोन जीवांची आग लवून जातात ही गाणी.
उन्हाळ्यात रात्री फ़िरताना दिवस सुरू व्हायचा. सहज मैल दोन मैल चालणे व्हायचे. गप्पागप्पात विषयही कुठून कुठे भरकटत जायचे. तेवढ्यात एक लकेर सुरावटीसह कानावर येऊन आदळायची. "ना तुम हमे जानो, ना हम तुम्हे जाने, मगर लगता है कुछ ऎसा, मेरा हमदम मिल गया". हेमंतकुमारचा धीरगंभीर आवाज काळजाला छेद देऊन जायचा. त्याचा अवाज विरतो न विरतो तोच, सुमन कल्याणपूर तिच्या मधाळ आवाजात तेच आवाहन पुन्हा करायची. लाटेवर स्वार होवून डुंबायला हवे काय अजून? त्या गाण्याची गोडी संपते न संपते तोच, मुकेश त्याच्या अनुनासिक स्वरात, " रात और दिन दिया जले, मेरे मनमे फ़िरभी अंधियारा है, जाने कहा है वो साथी, तू जो मिले जीवन उजियारा है" आमचे ह्रुदय पिळवटून टाकायचा. त्याचे दु:ख कमी होते की काय असे वाटायला लावणारा स्वर पाठोपाठ यायचा लताचा, तेच सूर घेवून, पण काळजाला ऊभा छेद देवून.
एकाच गीताच्या दोन बाजू फ़ार हुरहूर लवून जातात. त्याच पठडितले हे पहा,"ऎ दिल कहा तेरी मंझिल, ना कोइ दिपक है, ना कोइ तारा, गुम है जमी, गुम आसमा, ऎ दिल कहा तेरी मंझिल!"
यातून वर येतो न येतो तोच "तुम मुझे यू भूला न पाओगे, जब कभी भी सुनोगे गीत मेरे, संग संग तुम भी गुनगुनाओगे" वेड लावतं. तीच मजा, " चंदनसा बदन, चंचल चितवन" दोन वेगवेगळ्या आवाजात ऎकताना येते. तोच मुकेश, तीच लता किंवा आशा अथवा सुमन असो, "tandem" उर्फ़ "जोडगाणी" ऎकताना एक वेगळीच नशा चढवून जातात.
पुरूष आणि स्त्री आवाजात तर जोडगाणि आहेतच, पण पुरूष आणि पुरूष ह्यांचीही जोडगाणी आहेत. त्यातले खास गाजलेले म्हणजे, "तुम बिन जाऊ कहा" हे रफ़ी आणि किशोर दोघांनीही समरसून गायलेले. पण तेव्हा यॉडलिंगचा जमाना होता आणि किशोरची नशा होती. बाजी किशोरच मारून गेला यात संशयच नव्हता. रफ़ीचे चाहतेसुध्धा हे तेव्हा कबूल करत होते. त्याहून वेगळे म्हणजे जिवाला चटका लावणारे, अमिताभ आणि लताचे, "नीला आसमा सो गया". सभोवतालचा धूसर निळा परीसर, आठवणीने आर्त झालेले डोळे, बोलका चेहरा, वियोग personified, असे हे चित्र, प्रेमभंगाला पण एका ऊच्च पातळीवर नेऊन ठवतं. नव्हे, आपला पण असा एक तरी प्रेमभंग झाला पाहीजे, ही ईच्छा उफ़ाळून वर येते. किती नशिबवान हे प्रेमभंगाने पोळलेले लोक हेच प्रकर्षाने जाणवते.
"परदेसियोंसे ना अखिया मिलाना", "वादिया मेरा दामन, रासते मेरी बाहे, जाओगे फ़िर कहा, तुम मुझे पाओगे", " जिया हो जिया हो जिया हो कुछ बोल दो", किंवा, "सौ साल पहले मुझे तुमसे प्यार था", "जब जब बहार आयी, और फ़ूल मुस्कुराये, मुझे तुम याद आये", "एहसान तेरा होगा मुझपर, दिल चाहता है वो कहने दो मुझे, तुमसे मोहोबत हो गयी है मुझे, पलकोंकी छांवमे रहने दो"
ही यादी थांबणारच नाही. एक ह्रुदय कमी पडत होते की काय म्हणून एकाच्वेळेस एका ह्रुदयात दोन जीवांची आग लवून जातात ही गाणी.
Thursday, November 09, 2006
गॉसिप - सूरत स्टाईल
तुमच्या वेळेस गॉसिपींग कसं काय चालायचं.
कसं काय म्हणजे? धूम चालायचं.
दाखवा कि मग एक झलक.
एक कशाला, भरपूर देइन. पण म्हणतात ना, नदीच मूळ, ऋषीचं कूळ, तसंच, नटीचं खूळ शोधू नये.
सुरूवात करो या, अमिताभपासून. हा जो पहिल्यांदा जयाला एका पार्टीत भेटला तेव्हा याची girl-friend होती, तेव्हाची ५ फ़ूट ७ ईंच स्लीम शीला जोन्स! जया तेव्हा नुकतीच, फ़िल्म FTII च्या भास्कर चौधरीला (तिचा instructor) प्रेमाचं नाटक करून, चकवून आली होती.
FTII वरून आठवलं, शबाना तेव्हा FTII च्याच class-mate बेंजामिन गिलानीबरोबरची engagement तोडून अंकुर साईन करायला शिकली होती. शबाना आली तर मागून स्मिता पाटीलही येणारच. तमाम IIT च्या जनतेबरोबर, गौतम राजाध्यक्ष्सुध्धा सामिल होता. मराठी येत नसतानासुध्धा IITतली जनता तेव्हा मुंबई दूरदर्शेनवरील मराठी बातम्या "बघायची".
अमिताभने एका सिनेमात व्हीलनचा रोल केला होता परवाना त्यात हीरो होता "नवीन निश्चल". दुसऱ्यात हीरो होता जीतेंद्र. याच जीतेंद्रने शोभा सिप्पीबरोबर steady असताना हेमा मालिनी बरोबर लग्नं करण्याचा घाट घातला होता. तो लगेच शोभाने धर्मेंद्रची मदत घेवून हाणून पाडला. धर्मेंद्र त्याआधी लीना चंदावरकर बरोबर गळाडूब प्रेमात होता, तर हेमा संजीववर फ़िदा होती. पण हेमाच्या आईने संजीवकुमारला डांसरबरोबर पकडल्याने, तो हेमाच्या मनातून उतरला.
शबाना कमर्शियल सिनेमात येण्यासाठी शशी कपूरबरोबर प्रेमाचे नाटक खेळतेय हे कळल्यावर, जेनीफ़रने आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला होता. ईकडे रेखाने एकामागोमाग एक बॅचलर पळ्वायला सुरूवात केली होती, विनोद मेहरा, किरणकुमार, वगैरे वगैरे. तर, श्रीदेवीने मध्येच मिथुनबरोबर चोरटे लग्नं करून नंतर ते मोडले पण. मिथुन ममता शंकर बरोबर लग्न करता करता राहिला. पण त्याने हेलेना बरोबर लग्न करून मोडले त्यानंतर. ईकडे मजहर खानने नंदिनी सेन बरोबर लग्न करून पुन्हा मोकळा झाला. पुढे त्याच मजहरने झीनत अमान बरोबर लग्न केले त्याआधी तिने संजय खान बरोबर चोरून लग्न केले होते. संजय खान म्हणजे रितीकचा सासरा.
हीच झीनत एकदा राजेश खन्नाबरोबर खोट्या प्रेमाच्या शपथा घेताना डिंपलने ऎकले होते. तीच डिंपल, जी एके काळी महाराष्त्राच्या मुख्यमंत्र्याच्या मुलाबरोबर dating करत होती, तर राजेश अंजू महेंद्रू बरोबर रहात होता. तीच अंजू जी वेस्ट ईंडिजच्या सोबर्सवर भाळली होती.
जावू दे. सध्ध्या पहीला अध्याय येथेच समाप्तं करतोय.
कसं काय म्हणजे? धूम चालायचं.
दाखवा कि मग एक झलक.
एक कशाला, भरपूर देइन. पण म्हणतात ना, नदीच मूळ, ऋषीचं कूळ, तसंच, नटीचं खूळ शोधू नये.
सुरूवात करो या, अमिताभपासून. हा जो पहिल्यांदा जयाला एका पार्टीत भेटला तेव्हा याची girl-friend होती, तेव्हाची ५ फ़ूट ७ ईंच स्लीम शीला जोन्स! जया तेव्हा नुकतीच, फ़िल्म FTII च्या भास्कर चौधरीला (तिचा instructor) प्रेमाचं नाटक करून, चकवून आली होती.
FTII वरून आठवलं, शबाना तेव्हा FTII च्याच class-mate बेंजामिन गिलानीबरोबरची engagement तोडून अंकुर साईन करायला शिकली होती. शबाना आली तर मागून स्मिता पाटीलही येणारच. तमाम IIT च्या जनतेबरोबर, गौतम राजाध्यक्ष्सुध्धा सामिल होता. मराठी येत नसतानासुध्धा IITतली जनता तेव्हा मुंबई दूरदर्शेनवरील मराठी बातम्या "बघायची".
अमिताभने एका सिनेमात व्हीलनचा रोल केला होता परवाना त्यात हीरो होता "नवीन निश्चल". दुसऱ्यात हीरो होता जीतेंद्र. याच जीतेंद्रने शोभा सिप्पीबरोबर steady असताना हेमा मालिनी बरोबर लग्नं करण्याचा घाट घातला होता. तो लगेच शोभाने धर्मेंद्रची मदत घेवून हाणून पाडला. धर्मेंद्र त्याआधी लीना चंदावरकर बरोबर गळाडूब प्रेमात होता, तर हेमा संजीववर फ़िदा होती. पण हेमाच्या आईने संजीवकुमारला डांसरबरोबर पकडल्याने, तो हेमाच्या मनातून उतरला.
शबाना कमर्शियल सिनेमात येण्यासाठी शशी कपूरबरोबर प्रेमाचे नाटक खेळतेय हे कळल्यावर, जेनीफ़रने आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला होता. ईकडे रेखाने एकामागोमाग एक बॅचलर पळ्वायला सुरूवात केली होती, विनोद मेहरा, किरणकुमार, वगैरे वगैरे. तर, श्रीदेवीने मध्येच मिथुनबरोबर चोरटे लग्नं करून नंतर ते मोडले पण. मिथुन ममता शंकर बरोबर लग्न करता करता राहिला. पण त्याने हेलेना बरोबर लग्न करून मोडले त्यानंतर. ईकडे मजहर खानने नंदिनी सेन बरोबर लग्न करून पुन्हा मोकळा झाला. पुढे त्याच मजहरने झीनत अमान बरोबर लग्न केले त्याआधी तिने संजय खान बरोबर चोरून लग्न केले होते. संजय खान म्हणजे रितीकचा सासरा.
हीच झीनत एकदा राजेश खन्नाबरोबर खोट्या प्रेमाच्या शपथा घेताना डिंपलने ऎकले होते. तीच डिंपल, जी एके काळी महाराष्त्राच्या मुख्यमंत्र्याच्या मुलाबरोबर dating करत होती, तर राजेश अंजू महेंद्रू बरोबर रहात होता. तीच अंजू जी वेस्ट ईंडिजच्या सोबर्सवर भाळली होती.
जावू दे. सध्ध्या पहीला अध्याय येथेच समाप्तं करतोय.
Monday, October 30, 2006
Sunday, September 24, 2006
कसं असतं आजारपण?
(नसलेल्या) डोक्याची जड होण्याची जाणीव. सूर्याने डोळ्यांची जागा घेतली की काय असे वाटायला लावणारा दाह, हातापायांचे अस्तित्व हे कामचुकार मुलांसारखे. लाड करून घ्यायला तयार, पण काम सांगितले की स्वत:ला पुढे उचलायला संपूर्ण नकार. हळुहळू चहाचा घोट व (गरम) पाण्याचा घोट सारखाच वाटतो. स्वयंपाकाचा सुगंध आसमंतात दरवळूनही पोटावर त्याचा परिणाम होत नाही.
अचानक vibrating table सारखे शरीर उडायला लागते. आत नीट ठेवलेली blankets घाइघाईने काढल्या जातात ती शरीराबरोबर थाडथाड उडण्यासाठी. हळुहळू हिही थरथर नाहिशी होते वादळापूर्वीच्या शांततेसारखी. लवकरच कान हे स्वत:चे नसून किटलीचे आहेत हे जाणवायला लागते त्यातून निघणार्या वाफ़ांमुळे. अंगाची भट्टी पेटायला लागते. थर्मामिटरशी दोस्ती होते आणि ती वाढतच जाते. डॉक्टरशी जवळचे नाते निर्माण होतं. हॉस्पिटल व पलंग आपले वाटायला लागतात. अन्नावरची वासना उडताच सर्वं प्रकारचे पदार्थ सेवेशी हजर होतात. पण कडू गोळी, capsules, व ईंजेक्शन हेच काय ते खरे साथीदार बनतात. ceilingकडे बघणे, पंख्याशी संवाद मनातून करणे, हे नित्याचे छंद होतात. घड्याळ फ़ार हळू चालतय असं वाटतं. stereo चे सूर बेसूर होतात, ग्लानी आणि झोप, खाणे आणि गिळणे, बघणे आणि डोळे उघडॆ ठेवणे, यातील फ़रक नाहीसा होतो.
आणि अचानक कायापालट होतो. दरदरून घामाची अंघोळ होते. शब्दं फ़ुटतात ओठातून व कधी एकदा अंघोळ करून हे आजारपणाचे सुतक काढून टाकतो असे होते. बरं वाटल्यानंतर , मला बरं वाटत नव्हतं, ह्यामुळे बरं नं वाटायची काहीच गरज उरत नाही.
हेमंत_सूरत
अचानक vibrating table सारखे शरीर उडायला लागते. आत नीट ठेवलेली blankets घाइघाईने काढल्या जातात ती शरीराबरोबर थाडथाड उडण्यासाठी. हळुहळू हिही थरथर नाहिशी होते वादळापूर्वीच्या शांततेसारखी. लवकरच कान हे स्वत:चे नसून किटलीचे आहेत हे जाणवायला लागते त्यातून निघणार्या वाफ़ांमुळे. अंगाची भट्टी पेटायला लागते. थर्मामिटरशी दोस्ती होते आणि ती वाढतच जाते. डॉक्टरशी जवळचे नाते निर्माण होतं. हॉस्पिटल व पलंग आपले वाटायला लागतात. अन्नावरची वासना उडताच सर्वं प्रकारचे पदार्थ सेवेशी हजर होतात. पण कडू गोळी, capsules, व ईंजेक्शन हेच काय ते खरे साथीदार बनतात. ceilingकडे बघणे, पंख्याशी संवाद मनातून करणे, हे नित्याचे छंद होतात. घड्याळ फ़ार हळू चालतय असं वाटतं. stereo चे सूर बेसूर होतात, ग्लानी आणि झोप, खाणे आणि गिळणे, बघणे आणि डोळे उघडॆ ठेवणे, यातील फ़रक नाहीसा होतो.
आणि अचानक कायापालट होतो. दरदरून घामाची अंघोळ होते. शब्दं फ़ुटतात ओठातून व कधी एकदा अंघोळ करून हे आजारपणाचे सुतक काढून टाकतो असे होते. बरं वाटल्यानंतर , मला बरं वाटत नव्हतं, ह्यामुळे बरं नं वाटायची काहीच गरज उरत नाही.
हेमंत_सूरत
Tuesday, September 19, 2006
सूरती फ़रसाण - ४
हा माझा आणि सौ. चा एक संवाद.
"आपल्याला सूरतला येऊन इतकी वर्षे झालीत, पण आपण काही बाबतीत अजिबात सूरती झालो नाही."
सौ.चा प्रश्न,"नक्की कोणत्या बाबतीत म्हणताय?"
"फ़ाफ़डा, खाकरा, लोचो, गोटा, सेव-टामेटानी शाग हे सर्व आपल्याला कधी बोलावताहेत असे वाटलेच नाही. अजूनही कांदे-पोहे, शिरा, उपमा ह्याचीच इच्छा होते."
"तुम्ही चान्स असूनही गुजराती मुलीशी लग्नं केलं नाही, तेही सूरतमध्ये राहून, त्याचा शाप तुम्हाला लागतोय."
"म्हणजे काय? मी नाही समजलो."
"माझ्याशी लग्नं करण्याआधी चक्कं आठ वर्षं तुम्ही सूरतच्या मोहजाळात होतात, तरीही माझ्यासारख्या मराठी मुलीशीच तेही arranged marriage करण्याचा आग्रहं तुम्ही धरलात तर तुम्हाला कशी ह्या गुजराती फ़रसाणाची गोडी लागेल?"
" हो, माझे colleagues म्हणत होते गंमतीने, कर की एखाद्या गुजराती मुलीशी लग्नं. त्याच वेळेस सचिन गुजराती अंजली मेह्ताच्या प्रेमात पडून लग्नं करून बसला होता."
"तेच कशाला, त्याहीपूर्वी, अनूप झलोटा सोनालीच्या प्रेमात पडून नंतर मोकळा पण झाला होता रूपकुंवर राठोडला line clear देऊन."
"मग माझे काय झाले असते जर मी एखाद्या "पटेल" मुलीशी लग्नं केले असते तर?"
" काही विशेष नाही. तिने मजबूत बांध्याची असल्याने मोलकरीण घरात अजिबात ठेवली नसती. सर्वं कामं स्वत:च केली असती. सकाळी ५ला उठून पाणी भरून अंघोळ करून कपडे धुऊन ६ वाजेपर्यंत बाहेर गॅलरीत वाळायला पण टाकले असते. आणि जर तुम्ही तोपर्यंत उठला नसता तर तुम्हालाही पिळून दांडीवर वाळत टाकले असते."
"बाप रे!" मी विव्हळलो.
"हे तर काहीच नाही. आता कसे तुम्ही एकाच मुलीवर थांबला आहात. तिने नसते सोडले तुम्हाला जोपर्यंत एक तरी मुलगा होईपर्यंत. मग भलेही त्याआधी चार मुली झाल्या असत्या. माहीती आहे नं, पटेल बाया काय म्हणतात ते - बाबो एक तो जोइएज (मुलगा एक तरी हवाच).
" मग त्या चार मुलींचा हुंडा मी कुठून दिला असता?"
"त्यासाठी तिने तुम्हाला इच्छा नसतानाही tuition किंवाconsultancy जबरदस्तीने करायला लावली असतीच."
"नको रे बाबा पटलाणीची मुलगी"
"पण एक फ़ायदा असता अजून."
"कोणता?"
"तुम्ही घरी नसताना दिवसा- रात्री चोर कधीच तुमच्या घरी येऊ शकला नसता. अहमदाबादला नाही का तुम्ही बघितले तुमच्या मित्राकडे, अख्ख्या पटेल वाडीत दरवाजे सताड उघडे असतात. आहे कोणा चोराची पटलाणीच्या हातचा मार खऊन मरायची?"
मला अजून जरा चिडवायची लहर आली.
"मग देसाइ मुलीशी केले असते लग्नं तर?"
" वा! मग काय तुम्हाला एकडची काडी तिकडे करावी लागली नसती. दोन वेळा हातात भरलेलं ताट घेऊन आली असती रोज तुमच्यापुढे. तीही घरात असूनसुध्धा नटून."
"मग तर फ़ारच छान."
"घी देखा लेकिन बडगा नही देखा बच्चमजी. देसाई मुलगी बरी सोडेल अशीतशी. "
"काय केलं असतं तिने?"
"निदान दर वर्षी पाच तोळे सोनं, दहा हजाराची gift द्यायला लावली असती. शिवाय जमीनीसाठी हट्टं धरला असता. घरात तिचे पूर्णं वर्चस्वं. ती पंतप्रधान, तुम्ही प्रेसिडेंट. मोरारजी देसाई काही उगीच prime minister नव्हते. तेच पाणी देसाई मुलींमध्ये आहे. "
" हे थोडंफ़ार नागर मुलींकडे जातय."
"ते मी सांगतच होते. देसाई मुलीपेक्षा नागर जास्तं dominating. मोजकंच करेल, काही उरू देणार नाही, प्रत्येक बाबतीत तिची परवानगी घ्यावी लगेल. येणार्या-जाणार्यावर लक्षं ठेवून राहील. वर चिक्कूपणाचा अर्कं!"
"मग तुम्हा कोब्रांसारखीच.(सौ. माहेरची कोब्रा)"
" हां. पण आम्ही वचावचा नाही बोलत त्यांच्यासारखे. आणि भांडवल नाही करत आमच्या सौंदर्याचे."सौ.च्या शेपटीवर पाय देताच तिने फ़णा काढला. आता जरा सावरून घ्यायला हवं. तेव्हा विचारले-
"घांची मुलीचं काय?"
एकदम हसता हसता तिने ठसका दिला आणि बोलली,"तुमच्या वडिलांना चालेल का सुनेबरोबर दारू प्यायला?"
"काय?" आता आशचर्य करण्याची पाळी माझी होती.
" घांची , खत्री ह्या एकदम धूप्पं गोर्या. skin एकदम चांदीची. पण brain power कमी. सासू-सासर्यांबरोबर दवा-पाणी किंवा रम-पाणी हे नेहमीचेच. शिवाय खत्रींचे तपेलू(एका भांड्यात मटण शिजवणे.) regular"
"मग ह्याचा खर्चंही फ़ार येत असेल."
"सौंदर्याची maintainance price असतेच नं"
मी जरा हबकलोच हे सर्वं ऎकून.
"मग काय ठरलं तुमचं? की अजून पारशी, वाणिया, जैन याबद्दल माहीती हवीय?"
"नको नको. तूच माझी वहीदा. तूच माझी dimple आणि तूच माझी आशा पारेख." व.पु. काळेंची गोष्ट मी आठवून मी म्हणालो.
"त्यापेक्षा तूच माझी माधुरी म्हंटलं असतं तर बरं नसतं का वाटलं."
हेमंत_सूरत
"आपल्याला सूरतला येऊन इतकी वर्षे झालीत, पण आपण काही बाबतीत अजिबात सूरती झालो नाही."
सौ.चा प्रश्न,"नक्की कोणत्या बाबतीत म्हणताय?"
"फ़ाफ़डा, खाकरा, लोचो, गोटा, सेव-टामेटानी शाग हे सर्व आपल्याला कधी बोलावताहेत असे वाटलेच नाही. अजूनही कांदे-पोहे, शिरा, उपमा ह्याचीच इच्छा होते."
"तुम्ही चान्स असूनही गुजराती मुलीशी लग्नं केलं नाही, तेही सूरतमध्ये राहून, त्याचा शाप तुम्हाला लागतोय."
"म्हणजे काय? मी नाही समजलो."
"माझ्याशी लग्नं करण्याआधी चक्कं आठ वर्षं तुम्ही सूरतच्या मोहजाळात होतात, तरीही माझ्यासारख्या मराठी मुलीशीच तेही arranged marriage करण्याचा आग्रहं तुम्ही धरलात तर तुम्हाला कशी ह्या गुजराती फ़रसाणाची गोडी लागेल?"
" हो, माझे colleagues म्हणत होते गंमतीने, कर की एखाद्या गुजराती मुलीशी लग्नं. त्याच वेळेस सचिन गुजराती अंजली मेह्ताच्या प्रेमात पडून लग्नं करून बसला होता."
"तेच कशाला, त्याहीपूर्वी, अनूप झलोटा सोनालीच्या प्रेमात पडून नंतर मोकळा पण झाला होता रूपकुंवर राठोडला line clear देऊन."
"मग माझे काय झाले असते जर मी एखाद्या "पटेल" मुलीशी लग्नं केले असते तर?"
" काही विशेष नाही. तिने मजबूत बांध्याची असल्याने मोलकरीण घरात अजिबात ठेवली नसती. सर्वं कामं स्वत:च केली असती. सकाळी ५ला उठून पाणी भरून अंघोळ करून कपडे धुऊन ६ वाजेपर्यंत बाहेर गॅलरीत वाळायला पण टाकले असते. आणि जर तुम्ही तोपर्यंत उठला नसता तर तुम्हालाही पिळून दांडीवर वाळत टाकले असते."
"बाप रे!" मी विव्हळलो.
"हे तर काहीच नाही. आता कसे तुम्ही एकाच मुलीवर थांबला आहात. तिने नसते सोडले तुम्हाला जोपर्यंत एक तरी मुलगा होईपर्यंत. मग भलेही त्याआधी चार मुली झाल्या असत्या. माहीती आहे नं, पटेल बाया काय म्हणतात ते - बाबो एक तो जोइएज (मुलगा एक तरी हवाच).
" मग त्या चार मुलींचा हुंडा मी कुठून दिला असता?"
"त्यासाठी तिने तुम्हाला इच्छा नसतानाही tuition किंवाconsultancy जबरदस्तीने करायला लावली असतीच."
"नको रे बाबा पटलाणीची मुलगी"
"पण एक फ़ायदा असता अजून."
"कोणता?"
"तुम्ही घरी नसताना दिवसा- रात्री चोर कधीच तुमच्या घरी येऊ शकला नसता. अहमदाबादला नाही का तुम्ही बघितले तुमच्या मित्राकडे, अख्ख्या पटेल वाडीत दरवाजे सताड उघडे असतात. आहे कोणा चोराची पटलाणीच्या हातचा मार खऊन मरायची?"
मला अजून जरा चिडवायची लहर आली.
"मग देसाइ मुलीशी केले असते लग्नं तर?"
" वा! मग काय तुम्हाला एकडची काडी तिकडे करावी लागली नसती. दोन वेळा हातात भरलेलं ताट घेऊन आली असती रोज तुमच्यापुढे. तीही घरात असूनसुध्धा नटून."
"मग तर फ़ारच छान."
"घी देखा लेकिन बडगा नही देखा बच्चमजी. देसाई मुलगी बरी सोडेल अशीतशी. "
"काय केलं असतं तिने?"
"निदान दर वर्षी पाच तोळे सोनं, दहा हजाराची gift द्यायला लावली असती. शिवाय जमीनीसाठी हट्टं धरला असता. घरात तिचे पूर्णं वर्चस्वं. ती पंतप्रधान, तुम्ही प्रेसिडेंट. मोरारजी देसाई काही उगीच prime minister नव्हते. तेच पाणी देसाई मुलींमध्ये आहे. "
" हे थोडंफ़ार नागर मुलींकडे जातय."
"ते मी सांगतच होते. देसाई मुलीपेक्षा नागर जास्तं dominating. मोजकंच करेल, काही उरू देणार नाही, प्रत्येक बाबतीत तिची परवानगी घ्यावी लगेल. येणार्या-जाणार्यावर लक्षं ठेवून राहील. वर चिक्कूपणाचा अर्कं!"
"मग तुम्हा कोब्रांसारखीच.(सौ. माहेरची कोब्रा)"
" हां. पण आम्ही वचावचा नाही बोलत त्यांच्यासारखे. आणि भांडवल नाही करत आमच्या सौंदर्याचे."सौ.च्या शेपटीवर पाय देताच तिने फ़णा काढला. आता जरा सावरून घ्यायला हवं. तेव्हा विचारले-
"घांची मुलीचं काय?"
एकदम हसता हसता तिने ठसका दिला आणि बोलली,"तुमच्या वडिलांना चालेल का सुनेबरोबर दारू प्यायला?"
"काय?" आता आशचर्य करण्याची पाळी माझी होती.
" घांची , खत्री ह्या एकदम धूप्पं गोर्या. skin एकदम चांदीची. पण brain power कमी. सासू-सासर्यांबरोबर दवा-पाणी किंवा रम-पाणी हे नेहमीचेच. शिवाय खत्रींचे तपेलू(एका भांड्यात मटण शिजवणे.) regular"
"मग ह्याचा खर्चंही फ़ार येत असेल."
"सौंदर्याची maintainance price असतेच नं"
मी जरा हबकलोच हे सर्वं ऎकून.
"मग काय ठरलं तुमचं? की अजून पारशी, वाणिया, जैन याबद्दल माहीती हवीय?"
"नको नको. तूच माझी वहीदा. तूच माझी dimple आणि तूच माझी आशा पारेख." व.पु. काळेंची गोष्ट मी आठवून मी म्हणालो.
"त्यापेक्षा तूच माझी माधुरी म्हंटलं असतं तर बरं नसतं का वाटलं."
हेमंत_सूरत
Sunday, September 17, 2006
सूरती फ़रसाण - ३
खो-खो चा आणि driving चा काय संबंध आहे हे सूरतच्या रस्त्यावर मला फ़ार प्रकर्षाने जाणवले. घरापासून तसा फ़क्त सहा किलोमीटरचा stretch, परंतु भौगोलिक परीस्थिती न जाणता एखाद्याने स्वत:च्याच मस्तीत हा प्रवास(?) करायचे ठरवले, तर काय आफ़त येऊ शकते , ते तुम्हाला कळेल. पहिला किलोमीटर संपताच तापी नदीवरचा पूल लागतो. पुलाच्या आधी एक मोठ्ठा elliptical iseland चा अडसर आहे. ह्या iseland ला वळसा घालून जाताना नेमका चढाव आहे. आमच्या अडाजणमध्ये अर्धा डझन driving schools आहेत. त्यातली एक तरी शिकाऊ कार नेमकी चढावावरच बंद पडते तीही तुमच्या समोर. बाकीचे त्याला अणि तुम्हाला हुशारीने वळसा घालून खो-खो चा खंबा टाळून कसे जातात हे rear-view mirror मध्ये स्पष्टपणे दिसतं.
जरा पुढे गेल्यावर bridge च्या शेवटी flyoverचे bifurcation आहे. त्या bifurcationच्या आधी समोरची स्कूटर turn घेणार की नाही हे खो-खो मध्ये हूल मारताना खेळणार्याच्या पदन्यासावरून आणि कुल्ल्यांच्या हलचालींवरून ओळखण्याचे बाळकडू (चुकलं की विंचुरकर सर ओरडायचे,"पोट्ट्या रट्टा हाणू का पाठीवर?" हे बाळकडूच) मिळाल्याने मला काहीच त्रास नाही. पण मी हे कसं ऒळखतो याचा त्रास बरोबरीच्यांना किंवा मागल्यांना होतो.
अठवा गेटचे दुसरे सर्कल ओलांडून गेले की खरी परीक्षा सुरू होते. आम्हा काका लोकांची पंचाईत ही की समोरचे vehicle ह्या collegesच्या जंजाळात नेमके कोणत्या college कडे वळेल. teenager मुलगी असेल समोरच्या vehicle वर तर फ़ार जपून रहावे लगते. (छोटा जरी accident झाला तरी खरी सहानुभूती तिलाच मिळणार ना!). आता सवयीने माझे ठोकताळे पक्के होताहेत. एकदम मॉड ड्रेस, exotic life-style दाखविणारा केशसंभार, तर हमखास समजावे की ती opposite sideच्या वाडिया women's college चीच कन्यका. ती swiftly right turnमारणारच. जर ती sophisticated dress sense असणारी असेल तर architecture college जे left side ला आहे, तेथे वळणार. जर ती fast जाते आहे आणि अचानक तुमच्या दोन्ही बाजूंनी hero honda splendour वाले जायला लागले की समजावे ही बया २ किलोमीटर दूर असणार्या SPB English Medium Commerce College चीच! दूसरी असूच शकत नाही.(तिचे चाहते तिच्यासाठी पायलट बनून रस्ता मोकळा करणार). त्याहीपुढे जाणे मला तर अपरिहार्य आहे. पण या घोळक्यात एखदी साधी, कानात काहीच नाही, गळ्यात काही नाही हे मानेवर न चमचमणार्या, न reflect होणार्या rays मुळे कळणारी, सोज्वळ मुलगी असेल spirit वर तर ती खुशाल आमच्या svnit ची आहे ह्यावर शर्त मारावी. पुढे कॉलेजमध्ये शिरल्यावर जर एखादी मुलगी तुमच्याहीपेक्षा fast जातेय असे दिसले तर ती south gujarat university campus (जो आमच्या च्या campus मागे आहे) ची rare species मधली आहे (युनि. त मुली एकंदर कमीच) हे ओळखायला कशाचीच गरज पदत नाही.
ह्या सर्व संकटांवर मात केली तरी एक जास्तीचे गंडांतर नेहमीच भेडसावते. सूरती बायका, खास करून married catagoryतल्या, आपल्या स्व्त:च्या blouse ची पाठ, एकदम competition मध्ये ऊघडी टाकतात. एकदा तर माझ्यामागे बसलेली सौ. ,समोरचीची शर्मिला टागोरची मागून फ़क्तं गाठ मारलेले blouse बघून माझ्या कानात किंचाळली," ह्या सूरती बायकांना काही लाजा दिसत नाही". मी तिला म्हंटले, "बघ, कितीतरी accidents ह्यांच्या blouses मुळे होता होता वाचलेत याची यांना कल्पना नाही."
हा सुरती फ़रसाणचा तिसरा अध्याय येथे समप्त करतोय. चवथा यथावकाश.
हेमंत_सूरत
जरा पुढे गेल्यावर bridge च्या शेवटी flyoverचे bifurcation आहे. त्या bifurcationच्या आधी समोरची स्कूटर turn घेणार की नाही हे खो-खो मध्ये हूल मारताना खेळणार्याच्या पदन्यासावरून आणि कुल्ल्यांच्या हलचालींवरून ओळखण्याचे बाळकडू (चुकलं की विंचुरकर सर ओरडायचे,"पोट्ट्या रट्टा हाणू का पाठीवर?" हे बाळकडूच) मिळाल्याने मला काहीच त्रास नाही. पण मी हे कसं ऒळखतो याचा त्रास बरोबरीच्यांना किंवा मागल्यांना होतो.
अठवा गेटचे दुसरे सर्कल ओलांडून गेले की खरी परीक्षा सुरू होते. आम्हा काका लोकांची पंचाईत ही की समोरचे vehicle ह्या collegesच्या जंजाळात नेमके कोणत्या college कडे वळेल. teenager मुलगी असेल समोरच्या vehicle वर तर फ़ार जपून रहावे लगते. (छोटा जरी accident झाला तरी खरी सहानुभूती तिलाच मिळणार ना!). आता सवयीने माझे ठोकताळे पक्के होताहेत. एकदम मॉड ड्रेस, exotic life-style दाखविणारा केशसंभार, तर हमखास समजावे की ती opposite sideच्या वाडिया women's college चीच कन्यका. ती swiftly right turnमारणारच. जर ती sophisticated dress sense असणारी असेल तर architecture college जे left side ला आहे, तेथे वळणार. जर ती fast जाते आहे आणि अचानक तुमच्या दोन्ही बाजूंनी hero honda splendour वाले जायला लागले की समजावे ही बया २ किलोमीटर दूर असणार्या SPB English Medium Commerce College चीच! दूसरी असूच शकत नाही.(तिचे चाहते तिच्यासाठी पायलट बनून रस्ता मोकळा करणार). त्याहीपुढे जाणे मला तर अपरिहार्य आहे. पण या घोळक्यात एखदी साधी, कानात काहीच नाही, गळ्यात काही नाही हे मानेवर न चमचमणार्या, न reflect होणार्या rays मुळे कळणारी, सोज्वळ मुलगी असेल spirit वर तर ती खुशाल आमच्या svnit ची आहे ह्यावर शर्त मारावी. पुढे कॉलेजमध्ये शिरल्यावर जर एखादी मुलगी तुमच्याहीपेक्षा fast जातेय असे दिसले तर ती south gujarat university campus (जो आमच्या च्या campus मागे आहे) ची rare species मधली आहे (युनि. त मुली एकंदर कमीच) हे ओळखायला कशाचीच गरज पदत नाही.
ह्या सर्व संकटांवर मात केली तरी एक जास्तीचे गंडांतर नेहमीच भेडसावते. सूरती बायका, खास करून married catagoryतल्या, आपल्या स्व्त:च्या blouse ची पाठ, एकदम competition मध्ये ऊघडी टाकतात. एकदा तर माझ्यामागे बसलेली सौ. ,समोरचीची शर्मिला टागोरची मागून फ़क्तं गाठ मारलेले blouse बघून माझ्या कानात किंचाळली," ह्या सूरती बायकांना काही लाजा दिसत नाही". मी तिला म्हंटले, "बघ, कितीतरी accidents ह्यांच्या blouses मुळे होता होता वाचलेत याची यांना कल्पना नाही."
हा सुरती फ़रसाणचा तिसरा अध्याय येथे समप्त करतोय. चवथा यथावकाश.
हेमंत_सूरत
Friday, September 15, 2006
सूरती फ़रसाण - २
सूरतला आल्यावर आम्ही वाट बघत होतो प्रथम कोण येतं आमच्याकडे. नवीन क्वार्टर, नवीन जॉब, नवीन शहर, सगळंकाही शेअर करायचं होतं. अपेक्षित नसताना एक पोस्ट-कार्ड दर्वाज्याखालून सरकलं. गोविंद पाचपोर येणार होता केव्हातरी येत्या पंधरवड्यात. खास टीप होती, कोणालाही कळवू नये येण्याबद्दल. काय गौडबंगाल आहे हे कळेना. शेवटी आल्यावर कळेलच तेव्हा speculation चा नाद सोडला.
एके दिवशी संध्याकाळी डोअरबेल वाजली. स्वारी गोविंदची होती. surprise of surprises म्हणजे सोबत एक देखणा चेहरा होता.
"अरे, love marriage आटोपून आलोय."
"मग ये की. आत बस. पाणी घे. त्यानंतर सांग सविस्तर."
"अगं सोनल, बस. हेमंत आपलाच आहे. "
"मी आत जाते. चहा ठेवते सर्वांसाठी. तुम्ही बोला निवांत."
"सापडेल का चहा साखरेचं?"
"नवरा मिळवला गोविंदसारखा आणि तोही त्याच्या आईच्या नजरेखालून पळवून तर चहा-साखरेच्या डब्याची काय बात?" सोनल आत गेली.
" पण गोविंद, मला तर तू तिला पळवून आणलंय असं वाटतय."
" हो. मीच पळवून आणलय तिला"
"मला एक सांग. लग्नं करणारे प्रेमी जीव, लग्नानंतर ऊटी, मथेरान, माऊंट अबू येथे जातात. तू जरा अरसिकच दिसतोय. माझ्यासारख्या ब्रह्मचार्याच्या मठीत तेही सूरतसारख्या dry (सर्वार्थाने) शहरात तू तुझ्या बायकोला आणलेय. काय कारण तरी काही आहे नाहीतर ती बिचारी आयुष्यभर तुला सुनावत राहील मला सूरतला नेले, मला सूरतला नेले. जगातली सगळी रमणीय स्थळे नाहीशी झाली होती माझ्या honeymoon च्या वेळेस."
तेवढ्यात चहा घेऊन सोनल आली,"नाही हं. मी काही म्हणणार नाही. माझा नवरा चांगला डोकेबाज आहे सूरतची निवड करण्यात. ऎका त्याच्या तोंडून."
लगेच गोविंदचा धबधबा सुरू झाला.
" अरे, मी हिला कॉलेजमधून मैत्रिणीकरवी निरोप देऊन वर्ध्याला नेले. तेथे भटजी तयार होता. चार मित्रं साक्षीदार होतेच. सात फ़ेरे घेवून तासाभरात नवजीवन express मध्ये बसून सूरतकडे कूच केले. ह्या सगळ्यामागे एकच हेतू. मी वर्ध्याला जाऊन लग्नं करणार हे कोणी स्वप्नातही ओळखणार नाही. त्यानंतर तू म्हंटल्याप्रमाणे, हिच्या घरचे, माझ्या घरचे hill station, goa वगैरे ठिकाणी शोध घेतील. सूरतला अम्ही राहू ह्याचाही कोणी विचार करू शकणार नाही. सोनलचे भाऊ जरा भडक डोक्याचे. कुर्हाड हाणायलाही कमी करणार नाहीत माझ्या डोक्यात. आम्ही दोघेही जातीबाहेर जाऊन लग्नं केल्यामुळे दोघांच्याही घरी आगी लावून आलो आहोत. शिवाय दूसरे असे की तू academic institute च्या campus मध्ये. by law, पोलीसांना तुझ्या principal च्या परवानगीशिवाय मला हात लावता येणार नाही. मी तुझ्या मठीत सुरक्षित आहे. राहिली गोष्टं तुझ्या अडसराची. तर तू माझ्या नावाने institute guest house book केलेच आहे तर तूच तेथे रात्री रहा. सगळं काही स्थिरस्थावर होईपर्यंत आम्ही quarter ला राहू. आता काही अडचण?"
मी गोविंदला साष्टांग प्रणिपात घालायचाच तो काय बाकी होता.
३ दिवसांनंतर, honeymoon couple चे चेहरे ऊजळलेले दिसत होते.
" नागपूरहून फ़ोन आलाय मित्रांचा. आमचे सामान जे आई-बाबांनी बाहेर अंगणात फ़ेकले होते ते परत घेतले. सोनलच्या भावांनी कुर्हाडी भिंतीवर टांगून ठेवल्यात. आता आमचा खरा honeymoon सुरू. आम्ही चाललो mount abu ला. परत आल्यावर भेटू"
त्या ३-४ दिवसात जे माझ्यासारख्या ब्रह्मचार्याचे जे लाड झाले खाण्यापिण्याचे सोनल वहिनींकडून ते मी कधीच विसरू शकणार नाही. अतिशय जड अंत:करणाने मी त्यांना निरोप दिला. आताही मी जेव्हा जेव्हा गोविंदकडे नागपूरला जातो तेव्हा तेव्हा माझी खास बडदास्त ठेवली जाते. एक संध्याकाळ गोविंद-सोनल कडे ठरलेलीच. माझे लग्नं झाल्यानंतर त्यात स्वातीची भर पडली एका जास्तीच्या ताटाची.
एके दिवशी संध्याकाळी डोअरबेल वाजली. स्वारी गोविंदची होती. surprise of surprises म्हणजे सोबत एक देखणा चेहरा होता.
"अरे, love marriage आटोपून आलोय."
"मग ये की. आत बस. पाणी घे. त्यानंतर सांग सविस्तर."
"अगं सोनल, बस. हेमंत आपलाच आहे. "
"मी आत जाते. चहा ठेवते सर्वांसाठी. तुम्ही बोला निवांत."
"सापडेल का चहा साखरेचं?"
"नवरा मिळवला गोविंदसारखा आणि तोही त्याच्या आईच्या नजरेखालून पळवून तर चहा-साखरेच्या डब्याची काय बात?" सोनल आत गेली.
" पण गोविंद, मला तर तू तिला पळवून आणलंय असं वाटतय."
" हो. मीच पळवून आणलय तिला"
"मला एक सांग. लग्नं करणारे प्रेमी जीव, लग्नानंतर ऊटी, मथेरान, माऊंट अबू येथे जातात. तू जरा अरसिकच दिसतोय. माझ्यासारख्या ब्रह्मचार्याच्या मठीत तेही सूरतसारख्या dry (सर्वार्थाने) शहरात तू तुझ्या बायकोला आणलेय. काय कारण तरी काही आहे नाहीतर ती बिचारी आयुष्यभर तुला सुनावत राहील मला सूरतला नेले, मला सूरतला नेले. जगातली सगळी रमणीय स्थळे नाहीशी झाली होती माझ्या honeymoon च्या वेळेस."
तेवढ्यात चहा घेऊन सोनल आली,"नाही हं. मी काही म्हणणार नाही. माझा नवरा चांगला डोकेबाज आहे सूरतची निवड करण्यात. ऎका त्याच्या तोंडून."
लगेच गोविंदचा धबधबा सुरू झाला.
" अरे, मी हिला कॉलेजमधून मैत्रिणीकरवी निरोप देऊन वर्ध्याला नेले. तेथे भटजी तयार होता. चार मित्रं साक्षीदार होतेच. सात फ़ेरे घेवून तासाभरात नवजीवन express मध्ये बसून सूरतकडे कूच केले. ह्या सगळ्यामागे एकच हेतू. मी वर्ध्याला जाऊन लग्नं करणार हे कोणी स्वप्नातही ओळखणार नाही. त्यानंतर तू म्हंटल्याप्रमाणे, हिच्या घरचे, माझ्या घरचे hill station, goa वगैरे ठिकाणी शोध घेतील. सूरतला अम्ही राहू ह्याचाही कोणी विचार करू शकणार नाही. सोनलचे भाऊ जरा भडक डोक्याचे. कुर्हाड हाणायलाही कमी करणार नाहीत माझ्या डोक्यात. आम्ही दोघेही जातीबाहेर जाऊन लग्नं केल्यामुळे दोघांच्याही घरी आगी लावून आलो आहोत. शिवाय दूसरे असे की तू academic institute च्या campus मध्ये. by law, पोलीसांना तुझ्या principal च्या परवानगीशिवाय मला हात लावता येणार नाही. मी तुझ्या मठीत सुरक्षित आहे. राहिली गोष्टं तुझ्या अडसराची. तर तू माझ्या नावाने institute guest house book केलेच आहे तर तूच तेथे रात्री रहा. सगळं काही स्थिरस्थावर होईपर्यंत आम्ही quarter ला राहू. आता काही अडचण?"
मी गोविंदला साष्टांग प्रणिपात घालायचाच तो काय बाकी होता.
३ दिवसांनंतर, honeymoon couple चे चेहरे ऊजळलेले दिसत होते.
" नागपूरहून फ़ोन आलाय मित्रांचा. आमचे सामान जे आई-बाबांनी बाहेर अंगणात फ़ेकले होते ते परत घेतले. सोनलच्या भावांनी कुर्हाडी भिंतीवर टांगून ठेवल्यात. आता आमचा खरा honeymoon सुरू. आम्ही चाललो mount abu ला. परत आल्यावर भेटू"
त्या ३-४ दिवसात जे माझ्यासारख्या ब्रह्मचार्याचे जे लाड झाले खाण्यापिण्याचे सोनल वहिनींकडून ते मी कधीच विसरू शकणार नाही. अतिशय जड अंत:करणाने मी त्यांना निरोप दिला. आताही मी जेव्हा जेव्हा गोविंदकडे नागपूरला जातो तेव्हा तेव्हा माझी खास बडदास्त ठेवली जाते. एक संध्याकाळ गोविंद-सोनल कडे ठरलेलीच. माझे लग्नं झाल्यानंतर त्यात स्वातीची भर पडली एका जास्तीच्या ताटाची.
Friday, September 08, 2006
सूरती फ़रसाण
१९८० ला बंगलोरच्या टाटा इंस्टिट्युट (I.I.Sc ला टाटा इंस्टिट्युट म्हणतात) मधून मास्टर ऑफ़ इंजीनियरींगची पदवी डोळ्यांसमोर इतरांना मुंबई, दिल्ली, टेक्सास, ह्रोड आयलंड अशी स्वप्ने दाखवीत होती तेव्हा अस्मादिक पाय जमिनीवर घट्ट रोवून २-३ जॉब हॉपिंग करत एक दीड वर्षांनी सूरतला येऊन पोचलेत तेव्हा हा कामातून गेला हे मला सर्वांच्या डोळ्यांतून न सांगता जाणवलं. सूरतला सेटल होण्यासाठी नागपुर स्टेशन सोडले तेव्हा आईच्या डोळ्यात जे पाणी साचले होते ते शिकण्यासाठी बंगलोरला जातानापेक्षा जास्त होते हे सहज जाणवले. साहजिकच आहे, बंगलोर दोन वर्षात सोडायचे होते पण सूरत केव्हा सोडणार याची शाश्वती नव्हती. वडिलांच्या डोळ्यात एवढाच पगार नागपूरला मिळतोय तर सूरतला जाण्याची गरजच काय हे डोकावत होते. मित्रं हाच विचार करत होते की कोणीही अशी ambition ठेवतो मी मोठ्या मेट्रो सिटीन जाईन किंवा फ़ॉरीनला जाईन मग हा खुळा सूरतला जाण्याचे वेड काय डोक्यात घेवून बसलाय?
माझं उत्तर सोपं होतं. campus based life मला हवं होतं. जेथे quarter मोठे मिळणार, स्वत:चे हक्काचे सर्कल जमवणार. वेगळ्या अशा ठिकाणी माझी identity बनवणार. असे शहर, जेथे शहराचे सर्वं फ़ायदे असणार पण मेट्रो सिटीची लगबग धावपळ आणि जिवघेणी rat race नसणार, ते मला सूरतच्या रूपाने मिळाले. मग गुजराथी भाषा, नवीन लोक, नवीन जेवण ह्यांचा काहीच अडसर वाटला नाही. सूरतच काय, दूसरे कोणतेही तसेच शहर चालले असते.
लवकरच मित्रांची पत्रे यायला लागलीत. एक एक करून सूरतचा पाहुणचार घ्यायला आलेत. कॉमेंटस, गप्पांच्या फ़ैरी झडायला लागल्यात.
सूरतला यायचे कधी ठरवले?
appointment letter मिळाल्यावर!
यायचे कसे प्लान केले? आधीचे काही observation? कोणी ओळखीचे?
history मध्ये शिवाजीने लूटले होते एवढीच ओळख.
नकाशात तरी पाहीले होते का?
पोरबंदरच्या अलिकडे आहे एवढाच अंदाज होता.(तो फ़ारच चुकीचा निघाला. अलिकडे शब्दाचा अर्थच बदलेल एवढं अलिकडे निघालं सूरत.)
थिएटर्स आहेत का?
२१ आहेत.
बघण्यासारखे काही आहे का?
आम्ही सोडून काहीच नाही.
दुपारी जेवणानंतर ३ वाजताचा "चष्मेबद्दूर" टाकायचे ठरले.
१ वाजता जेवण तट्टं झाल्यावर आमच्या मित्राने जी ताणून दिली ती थेट साडेचार वाजेपर्यंत. ऊठल्यावर महाराज विचारताहेत," सूरतला ऊन्हं लवकर कलतात वाटतं?'
"आमच्याकडे या वेळेला एवढीच ऊन्हे कलतात."
"चला, चहा घेवून, सिनेमाला जाऊ. सहा नंतर फ़िरणं तरी होईल."
"आता सहाचा शो मिळेल जर चहा थिएटरमध्ये घेतला तर कारण तयार होवून पोचेस्तोवर साडेपाच होतील. बुकिंग विंडोवर काही तुमचा काका बसलेला नाही ऊशिरा पोचलो तर"
"काय एवढा वेळ मी झोपलो होतो?"
"सूरतच्या भाज्या काही उगाच नाही वाखाणल्या जात! एवढी ढेरपोटी माणसे आजूबाजूला फ़िरताहेत ती ह्या सूरती जेवणामुळेच"
सूरतची अजून काय स्पेशालिटी?
येथे engagementला "half marriage" म्हणतात.
"स"चा उच्चार "ह" असा करतात. गुजराथीत साडेसात वाजता ये असे म्हणायचे असेल तर, "साढासात वागे आवजो" असे कोणीही गुजराथी व्यक्ति म्हणेल. पण सूरती माणूस,"हाडाहात वागे आवजो" असेच उच्चारेल. sober, elegant, class हे शब्दंच सूरती लोकांच्या डिक्शनरीत नाहीत. त्याऎवजी, cheap, gaudy हेच आढळतील. general knowledge म्हणजे सिनेमा, स्टार्सची लफ़डी, कपड्यांची फ़ॅशन, गॉसिप हेच! अख्ख्या भारताचे जेवढे per capita तेलाचे consumption आहे त्याच्या दुप्पट गुजराथचे आहे. येथे तळलेले पदार्थ एवढ्या चवीने खाल्ले जातात की आम्ही सूरतमध्ये " एव्हरीडे इज फ़्रायडे" हेच बघतो. प्रत्येक गोष्ट. जराही आवडली की ती "फ़ाईन"च असते. फ़ाईन शब्द सूरतला एवढा वापरतात की आम्हाला तो आता गुजराथीतूनच english मध्ये आला हे ठामपणे वाटतेय. बहू फ़ाईन अर्थात फ़ार छान हे सर्वदूर ऎकू येतं. पण फ़ाईन आर्ट, exhibition, paintings, classical concerts हे मुळी ९०-९५ पर्यंत येथे अस्तित्वातच नव्ह्ते.
मग अस्तित्वात काय आहे? साध्या कपड्यात फ़िरणारे करोडपती, जे आठ आण्याच्या भाजीसाठी घासाघीस करतील, पण अंबालाल सारभाईचा चार करोडचा (१९८० चा)पब्लीक ईश्यू एका दिवसात over-subscribe करतील. शेअर मार्केट चे खिलाडी आहेत. लाख दोन लाखाचे शेअर चहा-पाण्याच्या खर्चाईतके पटकन घेतील. जेवायच्या वेळी गेलो तर आग्रहाने जेवायला बसवतील (फ़ार ओळख लागत नाही त्यांच्याबरोबर जेवायला.) तित्क्याच सहजतेने कोटी रुपये दान देवून टाकतील आणि बोलणार पण नाहीत.
प्लेग आणि पूर आलेत तरी भजी खायला चुकणार नाहीत. कुठे काय खायला चांगले मिळेल ते जिभेवर पक्के लक्षात ठेवतील. अमर्नाथ, वैष्णोदेवी, काश्मीर, मलेशिया, सिंगापूर सगळीकडे जणू काही घराच्या बाजूला आहे ह्या थाटात जातील. बसने प्रवास below dignity मानतील. कपडे कायम (तरूणाईचे) latest fashion चे. मोरारीबापू, स्वामीनारायण, आशारामबापू, परीकरीदेवी, ईंदिराबेटी, सर्वांकडून सत्संग आवडीने करवून घेतील.
आत्ताच्या पूरानंतरही एका आठवड्यात सूरत चालते-फ़िरते करणे हेही सूरती लोकांनाच जमते. तेही तक्रारींशिवाय. (त्याशिवाय भजी खावून मिरवता कसे येइल?)
हेमंत सूरत
माझं उत्तर सोपं होतं. campus based life मला हवं होतं. जेथे quarter मोठे मिळणार, स्वत:चे हक्काचे सर्कल जमवणार. वेगळ्या अशा ठिकाणी माझी identity बनवणार. असे शहर, जेथे शहराचे सर्वं फ़ायदे असणार पण मेट्रो सिटीची लगबग धावपळ आणि जिवघेणी rat race नसणार, ते मला सूरतच्या रूपाने मिळाले. मग गुजराथी भाषा, नवीन लोक, नवीन जेवण ह्यांचा काहीच अडसर वाटला नाही. सूरतच काय, दूसरे कोणतेही तसेच शहर चालले असते.
लवकरच मित्रांची पत्रे यायला लागलीत. एक एक करून सूरतचा पाहुणचार घ्यायला आलेत. कॉमेंटस, गप्पांच्या फ़ैरी झडायला लागल्यात.
सूरतला यायचे कधी ठरवले?
appointment letter मिळाल्यावर!
यायचे कसे प्लान केले? आधीचे काही observation? कोणी ओळखीचे?
history मध्ये शिवाजीने लूटले होते एवढीच ओळख.
नकाशात तरी पाहीले होते का?
पोरबंदरच्या अलिकडे आहे एवढाच अंदाज होता.(तो फ़ारच चुकीचा निघाला. अलिकडे शब्दाचा अर्थच बदलेल एवढं अलिकडे निघालं सूरत.)
थिएटर्स आहेत का?
२१ आहेत.
बघण्यासारखे काही आहे का?
आम्ही सोडून काहीच नाही.
दुपारी जेवणानंतर ३ वाजताचा "चष्मेबद्दूर" टाकायचे ठरले.
१ वाजता जेवण तट्टं झाल्यावर आमच्या मित्राने जी ताणून दिली ती थेट साडेचार वाजेपर्यंत. ऊठल्यावर महाराज विचारताहेत," सूरतला ऊन्हं लवकर कलतात वाटतं?'
"आमच्याकडे या वेळेला एवढीच ऊन्हे कलतात."
"चला, चहा घेवून, सिनेमाला जाऊ. सहा नंतर फ़िरणं तरी होईल."
"आता सहाचा शो मिळेल जर चहा थिएटरमध्ये घेतला तर कारण तयार होवून पोचेस्तोवर साडेपाच होतील. बुकिंग विंडोवर काही तुमचा काका बसलेला नाही ऊशिरा पोचलो तर"
"काय एवढा वेळ मी झोपलो होतो?"
"सूरतच्या भाज्या काही उगाच नाही वाखाणल्या जात! एवढी ढेरपोटी माणसे आजूबाजूला फ़िरताहेत ती ह्या सूरती जेवणामुळेच"
सूरतची अजून काय स्पेशालिटी?
येथे engagementला "half marriage" म्हणतात.
"स"चा उच्चार "ह" असा करतात. गुजराथीत साडेसात वाजता ये असे म्हणायचे असेल तर, "साढासात वागे आवजो" असे कोणीही गुजराथी व्यक्ति म्हणेल. पण सूरती माणूस,"हाडाहात वागे आवजो" असेच उच्चारेल. sober, elegant, class हे शब्दंच सूरती लोकांच्या डिक्शनरीत नाहीत. त्याऎवजी, cheap, gaudy हेच आढळतील. general knowledge म्हणजे सिनेमा, स्टार्सची लफ़डी, कपड्यांची फ़ॅशन, गॉसिप हेच! अख्ख्या भारताचे जेवढे per capita तेलाचे consumption आहे त्याच्या दुप्पट गुजराथचे आहे. येथे तळलेले पदार्थ एवढ्या चवीने खाल्ले जातात की आम्ही सूरतमध्ये " एव्हरीडे इज फ़्रायडे" हेच बघतो. प्रत्येक गोष्ट. जराही आवडली की ती "फ़ाईन"च असते. फ़ाईन शब्द सूरतला एवढा वापरतात की आम्हाला तो आता गुजराथीतूनच english मध्ये आला हे ठामपणे वाटतेय. बहू फ़ाईन अर्थात फ़ार छान हे सर्वदूर ऎकू येतं. पण फ़ाईन आर्ट, exhibition, paintings, classical concerts हे मुळी ९०-९५ पर्यंत येथे अस्तित्वातच नव्ह्ते.
मग अस्तित्वात काय आहे? साध्या कपड्यात फ़िरणारे करोडपती, जे आठ आण्याच्या भाजीसाठी घासाघीस करतील, पण अंबालाल सारभाईचा चार करोडचा (१९८० चा)पब्लीक ईश्यू एका दिवसात over-subscribe करतील. शेअर मार्केट चे खिलाडी आहेत. लाख दोन लाखाचे शेअर चहा-पाण्याच्या खर्चाईतके पटकन घेतील. जेवायच्या वेळी गेलो तर आग्रहाने जेवायला बसवतील (फ़ार ओळख लागत नाही त्यांच्याबरोबर जेवायला.) तित्क्याच सहजतेने कोटी रुपये दान देवून टाकतील आणि बोलणार पण नाहीत.
प्लेग आणि पूर आलेत तरी भजी खायला चुकणार नाहीत. कुठे काय खायला चांगले मिळेल ते जिभेवर पक्के लक्षात ठेवतील. अमर्नाथ, वैष्णोदेवी, काश्मीर, मलेशिया, सिंगापूर सगळीकडे जणू काही घराच्या बाजूला आहे ह्या थाटात जातील. बसने प्रवास below dignity मानतील. कपडे कायम (तरूणाईचे) latest fashion चे. मोरारीबापू, स्वामीनारायण, आशारामबापू, परीकरीदेवी, ईंदिराबेटी, सर्वांकडून सत्संग आवडीने करवून घेतील.
आत्ताच्या पूरानंतरही एका आठवड्यात सूरत चालते-फ़िरते करणे हेही सूरती लोकांनाच जमते. तेही तक्रारींशिवाय. (त्याशिवाय भजी खावून मिरवता कसे येइल?)
हेमंत सूरत
वारूळ सूरतचे!
मुंग्यांच्या वारूळावर पाणी धो धो कोसळले आणी सर्वं मुंग्या गांगरून गेल्यात. ज्या मुंग्या साखर आणायला दूर दूर गेल्या होत्या, त्यांना परत येण्याचा मार्गंच बंद झाला. कामकरी मुंग्या जवळपास होत्या त्यांनी लगेच तुरु-तुरु चालत आपापले खोपे गाठले. बाळ मुंग्यांनी एकच आकांत मांडला. कोठार सांभाळणार्या मुंग्यांनी दरवाजे लावून घेतले. जो जेथे आहे तेथे त्याने पाय घट्टं रोवून उभे राहावे असे राणी मुंगीने फ़र्मान काढले. तिने अंडी देण्याचे काम तात्पुरते थांबविले. बरोबर लवाजमा घेतला आणि फ़िरतीवर निघाली. तिला खास पंखांच्या मुंग्यांनी वर उचलले आणि लगेच फ़र्मान सोडले, उजव्या बाजूला जे पाणी साचले आहे ते वारूळाला धोकादायक आहे. तेथे लगेच मोठे छिद्र करून त्यातून पाणी बाहेर जावू द्या. त्याबरोबर काही कामकरी मुंग्या वाहून गेल्यात तरी हरकत नाही पण बाळ मुंग्यांना अन कोठाराला धक्का लागता कामा नये. त्याप्रमाणे अंमलबजावणी झाली. थोड्या मुंग्या वाहून गेल्यात. पण बाकी वाचल्या.
पाणी ओसरताच सर्वांनी कामाला लागावे हे ठरलेच होते. पण पाणी कोसळायचे थांबेचना. प्रत्येक छोट्या कोठारातील अन्नकण संपून गेलेत. हवा कोंदट व्हायला लागली. पाण्यामुळे बाहेरून मोकळी हवा येणे केंव्हाच थांबले होते. सर्व मुंग्यांना आता प्रार्थना करण्याशिवाय काहीच करता येणे शक्य नव्हते.
अखेर आठवड्याने पाणी कोसळणे थांबले. प्रथम काही मुंग्या पोहत शेजारच्या वारूळात राणी मुंगीचा संदेश घेवून गेल्या. शेजार्च्या राणीने तिच्या कामकरी मुंग्या मदतीला पाठवल्या. आता नवीन हुरूप आला. हवा मोकळी झाली. अन्नं सुकलेलं मिळालं. बाळ मुंग्या खूष झाल्या. राणी मुंगी जातीने मोठे कोठार उघडून मदतीला धावली. छोट्या छोट्या कोंदणात लपून बसलेल्या मुंग्या आता उत्साहाने समोर आल्यात. किती गेल्या, किती हरवल्यात, कोण किती कामाला आले याचा हिशोब ठेवू लागले.
ऊन आले. दणकट मुंग्या पुन्हा कामाला लागल्या. कोणी साखर आणली, कोणी रवा आणला, कोणी कणिक आणली. कोणी कोठार दुरुस्त केलं. कोणी दरवाजे ठिक केलेत. ज्याला जे जमले ते ते त्याने केले. तरीही एक्स्प्रेस मुंग्या त्यांच्या एक्स्ट्रा पायांशिवाय अडून बसल्या. पण काम अडून बसलं नाही. आता मुंग्यांच्या राज्यात आलबेल आहे. पण हल्ली प्रत्येक मुंगी कामाला जाताना वर आभाळाकडे बघून ढगांचा अंदाज घेतल्याशिवाय कामाला सुरूवात करत नाही.
हेमंत सूरत
पाणी ओसरताच सर्वांनी कामाला लागावे हे ठरलेच होते. पण पाणी कोसळायचे थांबेचना. प्रत्येक छोट्या कोठारातील अन्नकण संपून गेलेत. हवा कोंदट व्हायला लागली. पाण्यामुळे बाहेरून मोकळी हवा येणे केंव्हाच थांबले होते. सर्व मुंग्यांना आता प्रार्थना करण्याशिवाय काहीच करता येणे शक्य नव्हते.
अखेर आठवड्याने पाणी कोसळणे थांबले. प्रथम काही मुंग्या पोहत शेजारच्या वारूळात राणी मुंगीचा संदेश घेवून गेल्या. शेजार्च्या राणीने तिच्या कामकरी मुंग्या मदतीला पाठवल्या. आता नवीन हुरूप आला. हवा मोकळी झाली. अन्नं सुकलेलं मिळालं. बाळ मुंग्या खूष झाल्या. राणी मुंगी जातीने मोठे कोठार उघडून मदतीला धावली. छोट्या छोट्या कोंदणात लपून बसलेल्या मुंग्या आता उत्साहाने समोर आल्यात. किती गेल्या, किती हरवल्यात, कोण किती कामाला आले याचा हिशोब ठेवू लागले.
ऊन आले. दणकट मुंग्या पुन्हा कामाला लागल्या. कोणी साखर आणली, कोणी रवा आणला, कोणी कणिक आणली. कोणी कोठार दुरुस्त केलं. कोणी दरवाजे ठिक केलेत. ज्याला जे जमले ते ते त्याने केले. तरीही एक्स्प्रेस मुंग्या त्यांच्या एक्स्ट्रा पायांशिवाय अडून बसल्या. पण काम अडून बसलं नाही. आता मुंग्यांच्या राज्यात आलबेल आहे. पण हल्ली प्रत्येक मुंगी कामाला जाताना वर आभाळाकडे बघून ढगांचा अंदाज घेतल्याशिवाय कामाला सुरूवात करत नाही.
हेमंत सूरत
Subscribe to:
Posts (Atom)